KİTAP ADI: HİKMET VE FELSEFE. (kitap 20) yazar şair author poet nafiz coşkun

 

              

 

 

 

Hikmet ve felsefe…

 

 https://drive.google.com/file/d/1IBnfnaEe_Vqs78rqDXNVSuI3tT4cq0fR/view?usp=drive_link

 

 KİTABI PDF OKUMAK İÇİN YUKARIDAKİ LİNKİ TIKLAYIN

 

 

 

Nafiz coşkun

Yazar, şair düşünür ve sanat insanı.

 

 

 

 

 

 

…

Yazar şair düşünür ve sanat insanı; Nafiz coşkun ile iletişim kurabilmek için;

Telefon numarası:(0554 666 70 67)

e-posta: n.coskun006@gmail.com

face book: nafiz coşkun

Twıtter: nafiz coşkun

Instagram: nafiz coşkun

…

Bu kitabın telif hakları, basım, yayın, satış hakları Nafiz coşkun’a aittir. İzni alınmadan kitabın tümü ya da bölümleri, mekanik, elektronik, manyetik ya da başak yöntemlerle çoğaltılamaz, basılamaz.

…

 

Baskı

Ofset Baskı Merkezi

 / Matbaa Sertifika

ISBN

                   

 

 

 

 

İçindekiler.

…

5: Sayfa: ilim ile hikmet.

7: Sayfa: hikmet, felsefe.

16:Sayfa: sofia filo, hikmet, felsefe.

18: Sayfa: demokrasi ile hikmet, felsefe.

21: Sayfa: hürriyet ile hikmet, felsefe.

24: Sayfa: hürriyet, felsefe hakkın da, Elmalılı         

      Hamdi yazır ve kadim de yaşamış erdemli       

      Bilgelerin fikirleri.

87: kader, kaza ile hikmet, felsefe.

93: düşünmek ile hikmet, felsefe.

100: yazar şair nafiz coşkunun yayınlanmış     

      diğer kitap isimleri.

102: sonnet, hikmet, fikirler.

103: sonnet, hikmet, fikirler.

104: sonnet, hikmet, fikirler.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

...

Sevgili mikel, cibril ve şafağa ve sana ve senin için sevgilim.

Sevgili İsrafil’e,

Ölüm meleği ezraile ve ruhûl Kudüs’e teşekkür ediyorum.

Sonnet ve şiirlerimi, tane-tane, yavaş-yavaş ve yumuşak bir ses ile oku. Fikir yazılarımı, makalelerimi, Şirlerimi, sonnetolarımı, kelimelerimi, jurnallerimi okurken düşünerek oku!

Ve düşünerek okumak; erdemlilerin

Asaletli,

Asil olanların bir vasfıdır, sanatıdır unutma!

…

...

(sonnet)

Nafiz coşkun.

 

               HİKMET, FELSEFE

   İlim, sofia filo, demos krotos, hürriyet, kader ile kaza!

                         ⚝⚝⚝

Hikmet felsefe denen o aziz kelimelerin anlatımlarına geçmeden önce sizlere yine o çok aziz olan bir kelimeyi, İlim ile şiir kelimelerinin mânalarını değerli bir yazarın kısa anlatısıyla açıklamak istiyorum, ilim ile şiir kelimesi hakkın da kısaca şöyle diyor o değerli yazarımız:

İLİM: Kanunlarını o mücerret(yalnız, saf, soyut) tefekkürden(düşünceden)alıp, onları bir takım sûri(gösterişte)nispetler(bağlar, münasebet)için de kalıplaştırmak. Şiir dışın da mutlak hakikat arayıcılığını apaçık temsil eden müessese eğer ilimse, şiirin usulünü ayırt edebilmek için ikisini yan yana getirmeli ve kıyaslamalı…

İlim, hakikati, akıl yolundan akılla çerçevelendirerek, aklın takatini esas tutarak, attığı her adımı ötekine bağlayarak, yolu daima

                         ⚝⚝⚝⚝⚝

Açık ve mahfuz(korunmuş)bulundurarak,

Ulaştığı her merhalenin hesabını vererek ve daima sebebe bağlayarak arar ve alet diye fikri kullanır…

Şiir ise yine alet diye fikri kullanır, fakat ona hiçbir ırgatlık(zorluk, hamallık)işi vermez, meşakkat çektirmez, onu kendi tahlilci yürüyüşüne bırakmaz, zaman ve mekân kayıtlarının üstüne doğru iter, izah ve hesap yollarını açık ve mahfuz bulundurmaksızın ve sebep aramaksızın bir an da büyük netice ve terkibe(birleştirir, tamlar,,) fırlatır.(bu asil cümlelerin yazarı Ahmed Necip Fazıl Kısakürek’tir)…

İLİM: bazı lügatlerin ifadesiyle: dünya ile tüm bu kâinat, kozmos âlemiyle ilgili ve ölündükten sonra gidilecek ahret adını verdiğimiz âlemlerle alakalı şeyleri, akıl ile alakalı gerçekleri, bilgileri bilmektir, diye fikir yürütenler de olmuştur.

Ve şimdi o aziz hikmet felsefe meselesine geçelim

                         ⚝⚝⚝⚝⚝

             HİKMET, FELSEFE

   İlim, sofia filo, demos krotos, hürriyet, kader ile kaza!

                       ⚝⚝ ⚝         

 

Aksiyon ile hikmet’in birleşerek hiç de ayrılmadığı bir kalp ile akıla sahip olmak gerekiyor ve hisler ile duygularımızı da o ilahi vahy’e itaat eden bir selim aziz aklın emrine vermek gerektiğini savunuyorum, bir yazar şair düşünür ve sanat insanı olarak ben böyle düşünüyorum. Doğru bir hayatı, doğru bir zaman da yaşamak için; hikmet ve aksiyonu birbirinden ayırmadan yaşamayı öğrenmeliyiz. Sakın ola ki aksiyondan hikmeti ayırmaya da kalkışmayın, çünkü hikmetsiz bir aksiyon; hikmetsiz ihtilallar ile inkılâplar kadar zalimce olur! Tiyatro ile sosyo psikolojinin dehası diyebileceğim o üstün sanatkâr; Wıllıam shakespeare (Wıllıam shakespeare; tiyatroların    

                         ⚝⚝⚝⚝⚝                   

                            

da insan ile toplumu inceleyip, ortaya insan ile toplumların gerçek yüzlerini çıkardığı için, benim gözüm de sosyo psikoloji uzmanından daha ileri bir anlayış da olduğunu da belirtmek isterim. )  

Wıllıam shakespeare’ın; ‘’bütün mesele olmak ya da olmamak’’ dediğiyle, o benim; ‘’bütün mesele anlamak’’ ve ya ‘’bütün mesele; anlamak ya da anlamamak’’ dediğim cümleyle birleştirerek ayırmamak gerekiyor ruhumuzdan, olmak için anlamak gerekiyor, anlatabiliyor muyum?

Doğru olabilmek için de hikmetlice anlamak gerektiğini unutmamak gerekiyor! ‘’olmak ya da olmamak’’ ile ‘’anlamak ya da anlamamak’’ cümlelerini birleştirerek yeni bir elbise giyindirebiliriz ruhumuza! Hikmetlice anlayabilirsek, böylelikle de doğru olabilir ve doğru bir hayatı, doğru bir zaman da yaşayabiliriz ümidindeyim! Zamanı doğru kullanmak için hikmete ihtiyacımız ab-ı

                    ⚝⚝⚝⚝⚝

Hayattır, unutmayın lütfen! Anlatabiliyor muyum? Hoşça kalın.

…

Hikmetin tarifinin ne olduğunu açıklamadan ilk önce aksiyonun lügat mânasını açıklayalım…

…

AKSİYON: kudretin; iş, eylem, amel üzerin de ki tecellisidir!

                             ⚝

Aksiyon kelimesinin lügatler de ne mânaya geldiğini okuduktan sonra, sizlere çok önemli bir açıklama daha yapmam gerekiyor, hikmet ile felsefe kelimelerinin mânaları bir yer de aynıdır ve birbirinin benzeridirler de hikmet ile felsefe kelimeleri! Fakat hikmet ile felsefe kelimelerinin birbirinden ayrıldığı ince bir çizgi var ki onu sizlere açıklamam gerekiyor. Bu açıklamadan hemen sonra hikmet kelimesi hakkın da, kadim de yaşamış o bazı erdemli bilgelerin anlattıklarıyla, yazdıklarıyla sizleri baş başa

                      ⚝⚝⚝⚝⚝

Bırakacağım ve tabi ki ben de Arasıra

Açıklamalar da bulunacağım ve kendi fikirlerimi de şu an da yazdığım gibi Arasıra yazmaya devam edeceğim.

…

Hikmet kelimesini lügatler, erdemli bilgeler şöyle tarif ederler, derler ki

Hikmet: düşünmektir, şartı ise; akıl ile doğru tercihtir!

Hikmetin, yani düşünmenin şarları vardır derler erdemli insanlar, bu şartların da selim bir akıl ile doğruyu tercih etmek olduğunu açıklarlar. Selim bir akıl ile doğruyu tercih edebilmek yeteneğini kazanamayan hikmeti de

Gerçekleştiremeyeceğini anlatır o erdemli bilgeler bizlere.

Sonrasın da hikmet için bir şart daha ortaya sunarlar ki işte bu şart, hikmet kelimesi ile felsefe kelimesini ayıran o ince çizgidir işte! Hikmet ile felsefe kelimesini ayıran o ince ve

                      ⚝⚝⚝⚝⚝

Belirgin çizgi de şudur: hikmet mutlaka ilahi vahye itaat ederek düşünür ve ilahi vahyin o güvenilir kuşatmışlığından dışarıya çıkmadan düşünür ve ilerler!

…

Felsefe de; o hikmet kelimesi gibi başlangıç da aynıdır düşünmek mânasındadır, felsefenin de mânası düşünmek demektir ve felsefenin de o hikmet gibi şartları vardır, felsefe kelimesinin şartı ise; aynı hikmet de olduğu gibi akıldır, fakat hikmet de açıkladığımız düşünmenin şartlarından biri olan akıl; selim eksiksiz bir akıl olmak zorundadır. Felsefe de düşünmenin şartı olan akıl ise; sadece düşünme yeteneğine sahip olması yeterlidir, yani felsefenin şartı olan akıl illa ki doğruyu tercih etmesi de gerekmiyor, felsefe iyiyi doğruyu bulacaksın diye bir şart koymaz, düşünceyi tamamen serbest bırakır. Felsefe de serbest kalan akıl ise; iyiyi de kötüyü de tercih edebilme gibi ve hatta iyiyi gerçeği

                      ⚝⚝⚝⚝⚝

Reddedebilme, doğruya düşmanlık edebilmek gibi bir hürriyete sahip bırakılır. Sevdiğim Argo bir kelimeyle açıklamak gerekirse; felsefe ‘’afili’’ bir serseriliğe, yalnızlığa ahlaksızlığa da düşebilir ve yeri geldiğin de felsefe kelimesi; üstün bir ahlaka, üstün bir sanata, üstün bir siyasete ve aziz güzel bir hayata da dönüşebilir. İşte her insanın aklına, akıl derecesine göre, akıl ahlakına, akıl seciyesine göre değişen o aziz felsefe!

…

Hikmet kelimesine geri dönecek olursak, hikmetin şartı olan akıl; mutlaka selim aziz bir akıl olmalı, doğru olanı tercih etmek zorunda olmalı ve hikmet muhakkak ilahi vahye iman ederek ve bir de hikmet mutlaka ilahi vahye itaat ederek düşünmek gibi bir şartı vardır!

…

Felsefe; aklı taşıyan insanın ruhuna, kalp hukukuna, kalbinin arzularına, duygularına, hislerine göre de değişiklik gösterebilir. Basit bir

                      ⚝⚝⚝⚝⚝

İfadeyle anlatmak gerekirse; insan iyiyse iyiyi istiyorsa, felsefesi de iyi olabilir, eğer insan kötülüğü istiyorsa, felsefesi de kötü olabilir, yani insanın seciyesine, ahlakına göre de değişiklik gösterebiliyor!

…

Hikmet; selim, aziz, kâmil bir aklı taşıyan insanın; düşünmesiyle, ilahi vahye inanıp o ilahi vahye itaat ederek, hikmetli kitaplara danışarak, erdemli bilgelerle istişare ederek ve doğrunun dışarısına çıkmadan doğruyu tercih ede-ede düşünmesidir!

…

İşte tam da bura da hikmet aksiyonla beraber hareket etmek zorundadır, çünkü doğru bir aksiyon hikmetlidir ve hikmetli selim bir akıl taşıyan insan da; düşünerek vardığı doğruları, doğru sistemleri, doğru siyasetleri hayata geçirebilmek için aksiyonla beraber hareket ederek, doğru bir zaman da o doğru eylemi

                     ⚝⚝⚝⚝⚝

Gerçekleştirmek zorundadır. Çünkü hikmetli eylemi doğru bir zamanlamayla hayata, eyleme geçirmek de ayrıca bir hikmettir.

…

Felsefe, insan aklına göre değişebileceği için, bazı

İnsanların felsefeleri; o asla zıddı olmayan Allah’ın, o en aziz sanatkârımız olan Allah’ın zıddının var olabileceği inancını da tüm kalbiyle savunabilecek bir hür düşünceye, böyle bir hür felsefeye sahip olabiliyorlar!

…

Hikmet de ise; selim aklı olan insanların birbirinden farklı doğru düşünceleri düşünebilmek gibi sonsuza giden hürriyetleri elbet de vardır. Çünkü hikmetin şartı da yukarı da yazdığımız gibi düşünmek mânasındadır. Fakat hikmet; o asla zıddı olmayan Allah’ın, o en aziz sanatkârımız olan Allah’ın zıddının olmadığını akli delillerle açıklar ve hikmetli düşünceye sahip olan akıl o tüm kalp rahatlığıyla da o aziz

                       ⚝⚝⚝⚝⚝

Sanatkârı olan Allah’a Aşk ile iman eder. Bu ara da hatırlatayım o Aşk, sevgi, şefkat, cennet gibi hayat ve duygulara, o serseri felsefeye sahip olanlar bir türlü doğru açıklamalar getiremiyor ve kargaların bile güleceği komik duruma düşürüyorlar kendilerini. Şimdi hikmetin ilahi vahye itaat ederek yola çıktığını ve düşünce mimarisini ilahi vahye itaat ederek gerçekleştirdiğini de açıkladıktan sonra… O tüm içten Aşk, sevgi, duygu, hislerimle ve tüm o selim aklım ile kalbimle diyorum ki benim hikmetim nasıl ki o zıttı olmayan sanatkârımız Allah’a itaat ediyorsa ve ben kendi felsefemi de aynı o hikmet gibi, o zıttı olmayan sanatkârım Allah’a itaat ettiriyorum! Felsefe; nasıl ki her insanın aklına düşüncesine, düşünce hukukuna göre değişiklik gösterebiliyorsa ve işte ben de kendi felsefemi o aziz hikmetten taraf yapıyor, Aşk’ın, sevginin, meleklerin, öldükten sonra bir cennet hayatının, ilahi mahkemenin var olduğuna akli

                      ⚝⚝⚝⚝⚝

Deliller getirerek inandırıyorum.

…

Ve şimdi hiçbir insana kölelik yapmadan ve hiçbir insana eğilmeden, sadece o aziz olana o kendisinden başka ilah olmayan sanatkârım Allah’a felsefemi inandırıyor ve itaat ettiriyorum! Eğil ey aziz felsefem o sanatkârın olan Allah’ın huzurun da ve şimdi düşün düşünebildiğin kadar ve şimdi kanat çırp çırpabildiğin kadar ey azizleşmeyi hak eden felsefem! Benim felsefem; hikmetimdir! Der ve hür yaşarım ebedi diyerek çırp kanatlarını ey azizleşen felsefe!

                        …

Yukarı da ki başlık da ‘’SOFİA LİLO’’ cümlesini okumuştunuz, şimdi o cümlenin, sofia filo’nun hangi mânaya geldiğini lügatler bize açıklasın, lügatlere göre sofia filo: hikmet felsefe sevgisi mânasındadır.

Sofia kelimesi yunan lisanın da çok kullanılır, bir bakıma yunan lisanına ait bir kelime

                        ⚝⚝⚝⚝⚝

Olmasına rağmen, hikmet felsefe evrensel bir kelime isim olduğu için, sofia kelimesini Türkçe lisanına alıverdim ben de hemen! Her neyse bu güzel espriyi ardım da bırakarak cümleyi şöyle tamamlayalım; o zengin Latin lisanının en güzel kelimelerinden birisidir sofia. Anlatabiliyor muyum?

Sofia filo cümlesin de ki filo, kelimesinin mânası ise; sevmek anlamına geliyor ve bu aziz kelime de yunan lisanını zenginleştiren bir isim, aziz bir vasıf, aziz bir duygudur.

Sofia ile filo, kelimeleri de birleştiğin de ‘’hikmet felsefe sevgisi’’mânasına gelmek de, görün bakın düşünün ki ne aziz bir cümle oluşuyor öğle değil mi? Haksız mıyım?

Ve zaten sizler de hikmetin, felsefenin, sofia filo’nun,

Düşünmek, tefekkür etmek, beyin jimnastiği, zihin imajı, hayâl, tasavvur, fikir, bilinenlerden bilinmeyenlere gitmek, gibi mânalara da geldiğini

                       ⚝⚝⚝⚝⚝

Biliyorsunuz. Yani bir bakıma ab-ı hayatıdır insanın o ‘’hikmet’’ dediğimiz o sevgili ‘’sofia filo’’                 

                        …

Sevgilinin yanın da soluklanmak ne ise; işte hikmet dediğimiz sofia filo da odur, sevgilinin yanın da soluklanmak, temiz bir havayı ciğerlerine çekmekten farkı yoktur hikmetin, sofia filo’nun!

                         …

Onca güzel kelimeleri yazıp açıkladıktan sonra şimdi sıra geldi o asırlardır susmayan, konuşan ve hep konuşan, konuştukça azizleşen, bazen konuştukça batan, alçalan o ‘’DEMOS KROTOS’’ cümlesini açıklamaya!

DEMOKRASİ…                     

Demos krotos: halk idaresi, halk yönetimi, halkın otoritesi Halkın hukuku, halkın arzuları, halkın yasaları veya halkın, milletin bir yönetim şekli olan cumhuriyet mânalarına

                        ⚝⚝⚝⚝⚝

Gelmektedir. Hemen bir espriyi yapmadan geçmek istemiyorum, şöyle ki cumhuriyet halkın milletin adaletli bir paylaşımı, yönetimi, hukuk düzeniyse, bu da demek oluyor ki en iyi cumhuriyetçiler karancılar ile o Sanatkârımız olan Allah’ın peygamberleridir. Zira karıncalar ile peygamberler adaletli bir paylaşım yaptıkları gerçeği bilinmektedir!  Lügatlerin, erdemli bilgelerin bizlere haber verdiklerini açıklarsak eğer bu kitabı bitirmek de zorluk çekebiliriz. Meselenin öz bir anlatımını, açıklamasını yapalım ve beyan ettiğimiz o güzel kelimelerin lügat mânalarını, ıstılah-i mânalarını da sizler hikmetli bir tefekkürle, ilimle, o cümle kalıplarına dökebileceksinizdir elbet de. Zaten sanat bile ilimle kalıba dökülüyor değil de ya nedir!

...

Demos krotos; yunan, Latin lisanına ait bir cümle ve şimdi biraz farklılaşarak ‘’demokrasi

                      ⚝⚝⚝⚝⚝

Şeklini almıştır. Mâna aynı, fakat cümlenin dış elbisesi değişmiş.

…

Demos: halk anlamına gelir

Krotos: idare, otorite, yönetim anlamlarına gelmek de

Ve bu iki aziz kelimeyi birleştirince de ‘’halkın idaresi’’ mânasın da ‘’demos krotos’’ veya yeni olan, günümüz okunuşuyla ‘’demokrasi’’ denmektedir.

Ve şimdi rica ederim hikmetlice düşünün sizler;

İnsanlar erdemli olmayı başaramadan, demokrasiler, demos krotoslar, erdemliliğe kavuşa bilirler mi ki hiç söyler misiniz? Tabi ki de erdemliliğe kavuşamazlar, demokrasinin erdemliliğe kavuşabilmesi için bir an önce kendilerini ve birbirlerini hikmetlice eğitmeli değiller de ya nedir! İyi, erdemli insanlar da birleştiğin de bir demos krotos, demokrasi olmuş oluyorlar ve işin acı tarafı da şudur ki kötü

                      ⚝⚝⚝⚝⚝

Zalim insanlar da bir araya geldiklerin de demos krotos, demokrasi olmuş oluyorlar, şimdi varın siz düşünün. Yani hırsızlar da demokrasi istiyorlar, kendilerini hırsızlık yaparken engelleyici yasalar istemiyorlar o yasalar olsa bile, polislerin savcının hâkimin kendilerini tutuklamalarını istemiyorlar, çünkü onlar da halktan, halk; demos anlamına geliyor ve işte şimdi varın siz düşünün, şu dünya da ki tüm demos krotosları. Adil bir hukuk yaşamaya başlayan demos krotoslar, demokrasiler, adaleti yaşayıp yayabileceklerdir! Şimdi ‘’HÜRRİYET’’ kelimesinin mânasını lügatlere devredelim, hürriyet kelimesi için lügatler der ki

İnsanın kendi adil hukukuna malik olmasıdır ve kendi adil hukuku ile başkalarının hukukuna saygı duyması anlamlarına gelmek de hürriyetin lügatlerde ki mânaları.

Kendini idare edecek hukuka malik olamayanların köleleştiğini biliyorsunuz sizler de,

                       ⚝⚝⚝⚝⚝

Esirleşen toplumların erdemli, hikmetli bir hayat

Yaşamaları ne kadar da imkânsız öğle değil mi? Adil bir hukukun dışarısın da ki hukuksuz bir hayatı yaşamak daima insanlar ile tüm canlıların hürriyetlerini kısıtlayacak, zarar verecektir. Ve zaten o sınır tanımaz, adil hukuk dışın da ki özgürlük arayışları, ne kadar da çok cinayeti peşin getiriyor öğle değil mi?. Mesela dikkatlice gözler ve selim bir akıl ile düşündüğünüz de Adil bir hukuk sistemine uyum sağlayan milletler de cinayetler azalıyor, hapishanelere giren insan sayısı azalıyor, kısacası o kötü işler anlamına gelen cinayet kelimesi kendisini çok az göstermeye başlıyor, neredeyse yok denecek kadar azalıyor cinayetler. Adil hukuk dışın da ki aşırıcı özgürlük, aşırıcı hürriyet arzuları ise; cinayetlerle, hastalıklarla, hapishaneler de mezarlar da son buluyor, iyi bir araştırma yaptığınız da, hastaneler de, Polis emniyet kayıtların da, sokaklar da o tüm adil

                         ⚝⚝⚝⚝⚝

Hukuk dışı olan trajedi acı gerçekleri sizler de

Anlayabilir, görebilirsiniz…

İlahi vahy bir anlamıyla adil bir hukuk sistemidir ve insanlar gerçek hürriyeti arzu ediyorlarsa, o hal de adil bir hukuk sistemini yaşamalı ve yaşatmalılar. Adaleti hürriyeti ayak da tutmak için, anlatmak için erdemli insanlar da var ve ilahi vahyin hukuk sistemini anlayıp yaşatacak bir selim akıl toplumu oluşturularak, herkesin birbirine saygı gösterdiği, herkesin birbirinin hukukunu koruduğu o güzel hürriyet hayatını ortaya çıkartabilir bir toplum oluşturmalı. Ve aslın da işin özü şudur, ben derim ki Adil bir hukuk sistemini yaşayan her millet o güzel olan gerçek hürriyete kavuşmuş demektir. Ve şunu da eklemeden geçemeyeceğim; o sanatkârımız olan Allah’ın en güzel sanat eserlerinden birisi olan biz insanlar da birer sanatkâr olabiliyoruz ve en güzel sanat eserlerimizi de o adil hukukun yaşandığı bir

                      ⚝⚝⚝⚝⚝

Dünya da huzur içerisin de yapmak yine o güzel

Gerçek hürriyetin sağlanmasına bağlı değil de ya nedir! Öğleyse tüm insanlara şunu söyleyelim ve diyelim ki gerçek güzel bir hürriyet istiyorsan o halde adil hukuk düzeninin korunması için sen de bir iyiliğin ucundan tut ve her ne olursa olsun bırakma bir daha, mutlu yaşanılabilir bir dünya ile cennet için!

Ve onca sayfaya, hikmetin, felsefenin, sofia filo’nun, demokrasi ve hürriyetin kısa ve öz anlam ile açıklamalarını yaptıktan sonra o Bilge düşünürlerden birisi olan Elmalılı Hamdi yazır’ın kitapların da yer alan ve kadim de yaşamış onlarca erdemli insanların hikmet hakkın da söylediklerine geçiyoruz. Elmalının tefsir meal kitabının birinci cildinin 409 ve ikinci cildinin 204. sayfalarında yer alan hikmet hakkın da ki yazılarıyla sizi buluşturuyor Ve şimdi sözü onlara, o kadim de yaşamış büyük düşünürlere bırakıyoruz. Erdemli bir bilge der ki

                        ⚝⚝⚝⚝⚝

⚝⚝⚝ ‘’Kuran’ın hikmet ilminin konusu ise Allah ile kâinat ve özellikle insanlar ve insanların işleri arsın da ki ilişki ve bağlantıdır.’’⚝⚝⚝

…                                

 Erdemli bir bilgeye göre de hikmetin mânalarından birisi olan şöyle bir tarifi sizlerle paylaşıyorum, mükemmel bir tarif olmuş, o bilge der ki…

⚝⚝⚝ Hikmet: faydası ve gayesi bilinerek kati bir isabetle yapılan fiile hikmet denir, fiilin sebep olduğu faydalara ve gayelere o fiilin hikmetleri denir. Ve diğer başka bir bilge de yine güzel farklı bir açıklamayla şöyle diyor; …

⚝⚝⚝ Hikmet: Allah Teâlânın âlem de hikmetiyle koyup tahsis buyurduğu sebepleri ve hükümleri, yani kanunları keşfederek ondan bir takım ilmi sonuçlar çıkarma yeteneğine de hikmet denir, der o kadim de yaşamış bilge. Ve zaten bir insanın birden fazla yaşanılan bir ev de

                       ⚝⚝⚝⚝⚝

Bile kapalı kapılar ardın da birileri var ise; o kapalı kapılar ardın da ki insanlardan içeriye girmek için bile izin istemesi de bir hikmettir, isterse o kişi bir anne baba veya bir annenin babanın çocukları olsun…

Şimdi sizlere ilahi kitabın bir cümlesini yazıyorum, ilahi kitap der ki (bakara isimli surenin 269. cümlesin de)

Bismillâhirrahmânirrâhim! Rahman rahim Allahın adıyla!

‘’Dilediğine hikmet verir, hikmet verilene ise pek çok hayr verilmiştir demektir ve bunu ancak üstün akıllılar anlar’’. Allah kime hikmet verirse o muhakkak ki birçok hayr’a erdirilmiş olur. Çünkü hikmetsiz bin de bir hayr’a erilirse, bir hikmet ile binlerce hayr’a erilir. Hikmet; dünya ve ahretin hayrını içine alır. Hikmetsiz hayr ise; bir vardır, bir yoktur. Fakat bunu aklı temiz, özü sağlam olanlardan başkası düşünemez. Hak ile doğrunun ne olduğunu, ne

                        ⚝⚝⚝⚝⚝

Kendisi düşünüp hatırlar, ne de uyarı kabul eder. Bizzat Allah Teâlâ ayetiyle ihtar edip uyarır da o yine aklını başına almaz, aklını yormayınca da ilahi hikmetten faydalanmaz. Demek ki hikmete ermek için vermek yetmez, almak da gereklidir. Veren Allah keremi geniş olduğundan, herhangi bir şarta da bağlı ve muhtaç değildir, ama alacak olan kul şarta bağlıdır.

⚝⚝⚝ …Hikmete ermenin başlangıcı düşünmedir. Bu da temiz akıl ve temiz kalp ile olur. Allah’ın verdiği aklı şehvetlere ve şeytanın vesveselerine kaptıranlar ne kendi iç dünyaların da ki ilhamları ne de dış dünya da olup biten ibretli sahneleri düşünüp anlayamazlar. Zihinlerin de güç bulamazlar, ya hiç düşünemezler veya düşünseler bile hatırlarına dönüp göz atarken, neyin gerçek, neyin hayr

Olduğunu kestiremezler; çünkü hakkın ve hayrın alametlerini bilemezler, onu seçip belirleyemezler. Bunu yapamayınca da hikmet yolun da

                      ⚝⚝⚝⚝⚝

 

İlerleyemezler. Bu suretle büyük bir ilahi lütuf

Olan hikmet, ancak temiz yürekli, temiz düşünceli gerçek akıl sahiplerine nasip olabilir. Bundan dolayı ⚝⚝ akıl ve iyi seçim hikmetin şartı, düşünce de başlangıcıdır⚝⚝ bunlar hep Allah vergisi ve ilahi iradenin eseri olan kabiliyetlerdir. Ancak şu kadar var ki ilk şartlar ve ilk sebepler, kayıtsız şartsız bir ön iradenin bağış eseri iken; hikmet düzenin de olayların cereyan şekli, kulun istek ve iradesi yanın da ilahi iradenin de o yön de tecelli etmesiyle meydana gelir. Bir bakımdan ⚝⚝ Vehbi(Allah vergisi) bir bakımdan kesbi (kazanmakla ilgili)⚝⚝ sayılır. Kulun iradesi adi sebep, ilahi irade gerçek ve geçerli sebeptir. Önün de sonun da ilahi irade bulunmadan hiçbir şey meydana gelmez.⚝⚝Kulun iradesi bağlantı kurmaya yarayan bir küçük yoldur.

                       ⚝⚝⚝⚝⚝

⚝⚝İlahi iradenin çok değişik şekiller de tecelli etmesi işte allah’ın vasi(geniş)adıyla anılmasının bir sonucudur. Bundan dolayı⚝⚝hikmetin aslı ihsandır, hikmet eseri olan şeyler hem ihsandır, hem de kesbidir.⚝⚝

…

HİKMET NEDİR? (Hüküm: ilim, anlayış gücü, allah’ın hükmünü infaz etme yetkisi)

Bu kelime hüküm, hükümet ve sağlamlaştırmak demek olan ihkâm mânalarıyla ilişkili olarak masdar(bir şeyin çıktığı fiil kökü)ve isim olur. Bundan dolayı mânevi ya da lâfzî alan da anlam ilişkileriyle birçok mânalar da kullanıldığından yerine göre tefsir edilmesi gerekir. Masdar olması bakımından aslın da kötülükleri ortadan kaldırmak, iyilikleri el de etmek mânası vardır ki hüküm ve hükümet, sağlamlık ve muhkemlik hep bu kökten alınmıştır. Her nerde kötülüğü gidermek ve iyiliği elde etmek varsa, işte orada hikmet mânası vardır. Bundan dolayı bir şeyin

                      ⚝⚝⚝⚝⚝

İçin de gizlenen ve sonuç bakımından ortaya çıkacak olan fayda ve iyiliğe o şeyin hükmü ve hikmeti denilir ki hikmetin birçok anlamından biri de budur. Bunda bütünüyle nihai(son)hedef mânası olmasa bile, bunun az çok bulunması gerektiği söylenebilir.

Buna göre, anlam bakımından hikmet sözü, fayda sözünden daha özel bir anlam ifade eder. Sebep kelimesinden daha geniş anlamlıdır. Zira hikmet, sebepten önce olabildiği gibi, nihai hedeften sonra da olabilir. Yani sebebin sebebi, amacın sonucu şeklin de ortaya çıkabilir. Bundan dolayı hikmet denildiği zaman, mutlaka ya bir sebep ilişkisi veya daha genel olarak bir sebebin nedeni ve buna benzer gerekçeli bir mâna söz konusudur. Yani hikmet, kesinlikle sonucun sebebe irca(indirme, geri döndürmek) edilmesi, tutarlı ve sağlam bir ilişki anlamı ifade eder. ⚝Nitekim bir işi başka bir işe isnat(nispet, bağlamak) etmeye hüküm denildiği gibi, bilimsel

                       ⚝⚝⚝⚝⚝

Ve ya ameli(fiili)herhangi bir doğru karara da hikmet denir. ⚝Hâsılı böyle içerikli veya gerektirici çeşitli anlamlardan her biri dolayısıyla hikmet çok yönlü mânalar için çok anlamlı bir isim olmuştur.

En genel anlam da hikmet, fayda, yarar ve ihkâm(sağlamlamak) anlamlarından dolayı her güzel bilginin ve her faydalı işin ismi olmuştur. Bununla beraber pratik ilimlerle ilişkisi, teorik ilimlerden daha fazla olduğu gibi, doğrudan doğruya amele(fiile)tahsisi de ilimden daha fazladır. Güzel ameller için de ki yeri de ilme yöneliktir.⚝Yani bir işi körü-körüne değil de, önünü sonunu düşünerek ve ondan doğacak bütün tehlikeleri bertaraf etmeyi gözeterek yapmak demektir.⚝ bütün bunlardan anlaşılmaktadır ki hem ilim, hem iş yapma hikmetin en esaslı mânasını teşkil eder. Bütün bunlardan dolayı hikmet kelimesi, aşağı da görüldüğü çeşitli anlamlarla tefsir edilmişti:

                     ⚝⚝⚝⚝⚝

1…⚝⚝⚝ Söz de fiil de doğruyu tutturma(mücahitten ibnü nüceyh). Söz fikir ve lafızdan daha geniş anlamlıdır. Fiil de, bu kalbin fiili gibi diğer amellerden daha geniş anlamlıdır.⚝ her hangi bir husus da kalbinden geçirerek ve dil ile söyleyerek, şu şöyledir demeli ve öğle yapmalı ve yaptığı işte isabet de etmeli işte bu bir hikmet olur.

 Şu hal de yalnızca söz de doğru söylemek tek başına hikmet olmadığı gibi, yalnızca işi doğru yapmak da hikmet değildir. Söz de isabet etmek, o konu hakkın da gerçek ve doğru olan hükmü vermek demektir; o hükmün gerçekten olayın hakikatine uygun düşmesi, yani gerçek bilgiye dayanması, için de bilgisizlik, hata ve yalan olmamasıdır. Hareket de isabet de, o işin hem özüne uygun olması, hem de gerçek de kendisinden beklenen sonucun gereği gibi ortaya çıkması; yani kötülüğü gidermek, iyiliği el de edebilmek şeklin de sonuçlanmasıdır ki bunlara o

                      ⚝⚝⚝⚝⚝

İşin hükmü, hikmeti, gayesi, garazı veya illet-i gaiyyesi(gayeye ait)denilir. Hâsılı söz de isabet hakka, fiil de isabet hayra yöneliktir. Hikmetin hakikati, başlangıcın da ilimi anlam da, sonucun da ise ameli anlam da her iki yönünün birlik de bulunması demektir, bu mâna daha başka şekillerle de ifade edilmiştir. Şöyle ki

                        ⚝⚝⚝

 2…⚝⚝⚝ Hikmet hem bilgi, hem de iştir.⚝ Bilmek ve bildiğiyle amel etmektir. Bu ikisini birlik de yürütmeyene hâkim denilmez. Mukatil ile ibni kuteybe adlı bilgeler, hikmeti böyle anlamışlardır. Bura da ilim, gerçek mânasıyla ilm-i yakin(kesin bilgi)demektir. ⚝Yani bir şeyin özünü kavramış olmak demektir.⚝ Buna açıklık kazandırmak için genel olarak ‘’ilim de ve amel de İhkâm(sağlamlamak) ve itkan(bir şeyi iyi bilmek)’’ veya tahkiki ilim(araştırılan akli fenni ilimler) ve ihkâm-ı amel(sağlam ameller, fiiller)’’ tabirini kullanmışlardır.

                     ⚝⚝⚝⚝⚝

Zira ilmin muhkemliği(sağlamlığı)yakiniyet derecesiyle, amelin muhkemliği kendisinden bekleneni sağlamsıyla ilgilidir. Bu önceki tarif bize gösteriyor ki ⚝Hikmetli bilgi tecrübe ile desteklenmiş⚝ ve uygulanabilir özellikler taşıyan ilimdir.⚝Hikmetli hareket de bilimsel temellere dayalı⚝ olan ve bir ilmin ölçüsüne vurulduğu zaman doğru olduğu kesinleşen ameldir. Hâsılı hikmet, ilim ile iradenin karşılıklı iş birliği sonucu fiil sahasına çıkması ve o fiilin de kendisinden bekleneni sağlamasıdır. Bir başka değişle hikmet, ilim ile sanatın birleşmesidir.

                        ⚝⚝⚝

3…⚝⚝⚝ Hikmet: ilim ve fıkıh demektir(bu mücahit’in görüşüdür)bu tarif öncekilerden başka bir şeymiş gibi kabul edilebilirse de öğle değildir, fıkıh kelimesi esas itibarıyla hikmet kelimesinden çok farklı bir anlam taşımaz, aslın da bu ikisi birbirinin benzeri gibidir. Mesela: ‘’şunun

                    ⚝⚝⚝⚝⚝

Hikmeti veya sırrı veya ruhu veya hakikati

Şudur’’ demek yerine ‘’fıkhı şudur denilir. Hikmet gibi Fıkıh da birçok yönden ve ayrıntılı sebepler bakımından derin bilgi ve faydalı iş anlamına gelir.⚝ Lügat mânasıyla fıkıh; amaç ve maksadı kavramak demektir. O hal de ilim katıksız bilgiyi, fıkıh o bilginin anlamını anlamaktır ki bu anlam, işi de içine alır. ‘’Allah kime hayr murad ederse onu din de fakih(derin anlayışlı, iyi anlayan, İslam fıkhını iyi bilen)kılar’’(bu hadis buharinin ilim adlı eserin de vardır) bu hadisi şerif dahi, bu ayet de ki hikmetten maksadın fıkıh olduğunu ortaya koyacak bir delil olarak gösterebilir. Din de fıkıh ise, dinin amaçlarını kavramak demek olur ki bunun hakikati de insanoğlunun kendi yararına veya zararına olan hükümleri, haklarını ve görevlerini bilme melekesidir. Bu da kendi kendini Allah katın da kendisiyle olan hüküm ve kuralları tanıması ve ona göre görev

                      ⚝⚝⚝⚝⚝

Bilerek yapması ve bu gücü kendin de bulmasıdır. Şu hal de fıkhı olmayan ne kadar bilgili olursa olsun hâkim olamaz. Bu tarife göre şu da muhakkaktır ki fıkıhtan başka ilmi olmayanlara da denilemeyecektir. Gerçekten de fakih(anlayışı derin, iyi anlayan, İslam hukukunu bilen) olabilmek için fıkhın dayandığı

Temellerin neler olduğunu da bilmek şarttır. Bu da bütün ilim dallarıyla ilişkilidir. Fıkıh hem nazari(teorik)hem ameli(pratik)yanları olan bir ilim olduğu gibi, bir bakıma bildiğini yaşamak işiyle de yakından ilgili bir ilimdir. Yani ilmi ile ilgili amel etmeyene gerçek anlam da fakih adı verilmez. Bundan dolayı ilim, tevhid ilmi ve akaid(inanılan hakikatler, imanla ilgili); gibi usule ait,, fıkıh da füru(ayrıntılar, dallar, kollar) ve amele ait kabul edilince bu tarif, hikmet-i nazariye(nazar-i hikmet) ve hikmet-i ameliyenin(ameli hikmet)tamamına uygun düşmüş olur ki ⚝Hâsılı hikmet usul ve füru’u

                       ⚝⚝⚝⚝⚝

İlkeleri ve amaçları, özün de ki bütün incelikleriyle bilip ne yapacağını tayin etmek ve bu bilgilerin gereğiyle amel etmek anlamına gelir.⚝  Ancak fıkıh da yalnızca bilgi söz konusu edilirse o zaman bu tarif, hemen aşağı da gelecek olan dördüncü tarif gibi olur.

                       ⚝⚝⚝

4…⚝⚝⚝ Hikmet varlıkların özün de ki mânaları anlamaktır. (Bu görüş bilge İbrahim neha’iye aittir). Mânalar, ayan(cevher)karşılığı olduktan başka, erken devirler de ki

İslam âlimlerinin dilin de ‘’sebep ve illet’’ (asıl sebep, hastalık) kelimesi yerine kullanılmakla etkili özellikler, sebepler ve sonuçlar, daha doğrusu sebepler ve amaçlar demek olacağından bunun özeti, varlıkların iç yüzün de ki

 Gerçeği ve o gerçeğin gerektirdiği özellikleri tanımak ve etkili özelliği tanımak, o özelliğin değişik amaçlara nasıl yönlendirildiğini anlamaktır. ⚝Yani varlıklar arsın da ki sebep

                       ⚝⚝⚝⚝⚝

Sonuç ilişkilerini ve etkileşim düzenini izleyip, varlıkların özünü ve amaçlarını kavramak demek olur.⚝ Bu tarif, amel ve uygulamayı hesaba katmamış ve hikmeti yalnızca bilgi yönüyle ele almış olduğundan öncekilerden daha geniş kapsamlıdır. Çünkü iş ve hareket alanına uygulandığı takdir de doğruluğu ortaya çıkar. Fakat bilmeyi ve anlamayı, varlıkların taşıdığı mânalar ile sınırlayıp kavram ve kapsamını genişlettiğinden dolayı bir bakıma özel anlamlıdır. Bilmek ve anlamak demek mütkan ilim(kesin bilgi)anlamın da olup tüme varım metodun da dile getirmiş olur. Bununla beraber ‘vav’ tertip anlamına gerektirmeyeceğinden, aksine bir anlama da ihtimali vardır. Buraya kadar verdiğimiz bilgilerin hiç biri Allah’ın

Hikmet sahibi ve hâkim olmasıyla ilgili değildir. Zira Allah’ın ilmine ve hikmetine ‘fıkıh’ denilemeyeceği gibi ‘marifet ve anlamak’ da denilmez. Çünkü bu değimler, öncesinde ki bir

                    ⚝⚝⚝⚝⚝

Bilgisizliği de îma ederler. Demek oluyor ki her mârifet hikmet olmaz,⚝işin özünü de kavramak da şarttır.⚝ Anlamak demek; bir şeyin akılla ilgili yanını kavramaktır. Eğer bu tarife amel(fiiliyat)şartı ilave edilmiş olsaydı o zaman böyle bir hikmetin sahibinin, her şeyi yapabilmesi gerekirdi. o zaman da ayet de geçen hikmet sözüne uygun düşmezdi. Marifet ve anlamanın eklenmesiyle hikmet, Allah’ın sıfatının tarifin de sakınca doğururdu. Bu tarif bütün ilimlerin ve fenlerin bir temele irca(indirme, döndürme)edilmesiyle hepsini aynı düzey de ifade eden ve ilahi hikmetin bilgisi denilen yüce bilgiye uygun düşer.⚝ meşhur olduğu üzere hikmet bilgisinin ‘’varlıkların hakikatini tanımak’’⚝ diye tarif edilmesi de buna benzemekle birlik de bundan daha dar anlamdadır. Hakikatler tabiatüstü olduğu gibi, amaçları da kapsamına almaz. Lakin insanoğlun da böyle bir hikmet bilgisi mümkünmüdür? Her şeyden önce mârifet

                        ⚝⚝⚝⚝⚝

Ve anlamak bilfiil değil de, meleke ve kâbiliyet olarak ele alınırsa belki bu tarif gerçeği ifadeye yarar. Ayrıca Allah dilerse mümkün olur. Bu anlam da hikmet bilgisi peygamberler de ve büyük veliler de bulunur. Gerçekten de Kuran’ın birçok yerin de ‘’hikmet’’ peygamberlik kavramıyla birlik de bulunmaktadır ve çoğu zaman da onun yerine kullanılmaktadır. Nitekim tefsir âlimlerinden Süddi, bu ayette de hikmeti böyle tefsir etmiştir.⚝ Zira peygamberlik hem ilmi, hem ameli yönden ilahi ihsan eseri olan hikmetin en yüksek mertebesini ifade eder.⚝ Bunun içindir ki ibni Rüşt  ‘’tehafüt’’ adlı eserin de⚝ ‘’Her peygamber hâkimdir, her hâkim peygamber değildir.’’⚝ Diyerek bu hikmeti tarif etmiştir.

                          ⚝⚝⚝

5…⚝ ⚝⚝ Hikmet, Allah’ın emrini anlamaktır(bu tarif, Zeyd bin elsem ile oğluna

                        ⚝⚝⚝⚝⚝

Aittir)⚝. Bu tarif de de anlamak için kullanılan

Akıl, aslın da nazari akıldan da, ameli akıldan da daha geniş bir anlam taşıyorsa da, insanın kendiişlerini kapsam dışı bırakmaktır.

                       ⚝⚝⚝

6…⚝⚝⚝ Hikmet, anlamak demektir(bu tarif Şüreyk’e aittir)⚝. Bu bir lâfzî tarif olmak la beraber diğer tariflerin ortak yönünü almıştır. Demek ki Hikmetin en genel anlamı anlamaktır. Mutezile bunu anlamak gücü ve yeteneği şeklin de kabul etmişse de doğrusu anlama yeteneği değil anlamanın kendisidir. Aslın da her ikisi de Allah’ın ihsanıdır. Anlaması olmayan hâkim olamaz. Bu üç tarif(yani 4.5.6.numaralı tarifler)Hikmeti yalnızca bilgi özelliğiyle almıştır. Bunlara karşılık hikmet yalnızca ameli(fiili)değeri ile ele alanlar da vardır.

 Şöyle ki

                       ⚝⚝⚝⚝⚝

7…⚝ ⚝⚝ Hikmet, Cihad demektir(ta’rifat’ı Seyyidden).⚝

Hikmet sebep ve illetlere(asıl sebep, vesile)irca(indirme, döndürme)edilen ve onunla ilişkili olduğundan, illiyetin(sebeplilik)hakikati de yaratmak ve icat etmek olduğundan asıl hikmet icat demek. Fakat bu tarif her şeyden önce Allah’ın hikmetine uygun düşmektedir. Bir de mutlak anlam da yaratmak yalnızca Allah’ın işi olduğundan, hikmet yalnızca eserleri, sebep ve illetleri yaratmak değil, aynı zaman da o sebepleri birbirlerine karşı çok yönlü fayda ve maslahatları da gözeterek bir uyum için de ilişkilere yöneltmektir. Böylece birinci eser ikinciye, ikincisi üçüncüye ve sonsuza kadar ilk sebep ve İlletin(vesile, asıl sebep)etkisine doğru uzanan bir yol olur da eserlerin hepsi birbirlerine perçinlenmiş bir hal de araların da sarsılmaz bir düzen kurulmuş olur ve buna ‘’sünnetullah’’ Allah’ın sünneti(Allah’ın kanunları) adı verilir.

                       ⚝⚝⚝⚝⚝

İşte hikmetin bütün sırrı bu kurulu düzen içindedir. Bundan dolayı⚝Hikmetin çeşitli isimlerinden biri de ‘’sünnet-i muhkemedir’’ hakkın nizamı, hakkın şeriatı, hakkın dini ve bunlara uymak, uymakla birlik de hakikatin ortaya çıkmasına vesile olan her güzel haslet hep hikmettir.⚝ Ve yine bundan dolayı hikmetin bir mânası da sebeptir. İş bu yüzdendir ki insanlar da dahi basit bir özellik kazandıran sebep ve illetler(vesile, asıl sebep)bulunduğundan, bu hikmeti icat eden cenab-ı Allah dilediği insanlara da dış görünüş de basit ve geçici bir düzen kurabilme gücü ve yeteneği ihsan eylemiştir. Bu demektir ki insanoğlu ortaya koyduğu düzen de gerçek yaratıcı değilse de ilahi yaratışın ortaya çıkmasına bir araç olmak bakımından, aynı yol da onun bir vekili konumun da olduğundan yine bir değer ifade etmektedir.⚝Yazardan bir açıklama: (Ben Nafiz coşkun olarak derim ki bu şimdi okuduğunuz yukarı da ki açıklamaya;

                      ⚝⚝⚝⚝⚝

Allah’ın vekile ve araca ihtiyacı yoktur! Bu yukarda ki görüş hikmetsiz olmuş, bana siz de katılır mısınız bir düşünün!

Neyse ben kendi görüşümü yıldızlar arasın da açıkladım ve kaldığımız yerden devam edelim o kadim de ki yaşayan bilgelerin görüşlerine.)⚝ Özetleyecek olursak Fahrettin Razi, adlı bilgenin beyanına göre bu mânaca Allah’ın hikmeti, her zaman her yer de, kulların yararına olacak şeyler yaratması demek olduğu gibi, kulların davranış ve eserlerin de de böyledir. İnsanların hikmeti de başka kulların yararına olacak şeyler yapmak ve ortaya koymak, ⚝sünnetullah(allah’ın kanunu)denen kâinat düzenini anlayıp ona göre keşif ve icatlar da bulunmak demektir.⚝ Yani sadece kendisine yarayacak bir şey değil, başkalarına da yarayacak eserler ortaya koymasıdır. Ancak insanların haddi zatın da yaratılmış ve birtakım sebeplere bağlı olarak ortaya çıkmış oldukları

                       ⚝⚝⚝⚝⚝

Bilinip dururken, bir takım keşif ve icatlar ortaya koyan kimseler, kendilerini ilk sebep yerine koyup öğle sanırlarsa ilim açısından sonuçtan sebebe yol bulup geçememiş olacaklar. Ve bir yer de takılıp kalmış olacaklarından, dışa bağımlı olan zahiriyeden sayılırlar ve hikmet ehlinden olamazlar.

                           ⚝⚝⚝

8…⚝⚝⚝ Hikmet, varlık düzenin de her şeyi yerli yerine koymak demektir ki⚝ bu tarif de görünüş de bütün varlığı açıklamaya yönelik olduğundan, bir bakıma ilahi hikmeti, ilahi sıfatları topluca tarif sayılır. Ancak her hangi bir şeyi kendi yerine koymak denildiği zaman, cüzi hikmete de uygun düşeceğinden, insanların hikmet özelliği için de geçerli olur. Ayrıca bura da ki yerli yerine koymayı, yaratılış anın da ki ilk yerleştirmek veya yaratılmış olan mevcut düzen de ki yerinin ne olduğunu keşfedip kavramak şeklin de iki türlü anlamak da

                      ⚝⚝⚝

Mümkündür. Bununla beraber bu tarif, hikmetin varlık düzeni için de çeşitli varlıkların yerini ve değerini anlamanın gerekli olduğunu dile getirmektir. Bundan dolayı, hiçbir sıra ve düzen gözetmeden ortaya konan icat, hikmet kavramının dışına çıkmak olur. Bununla beraber, yaratılmış varlık düzeni için de kulların ne gibi düzenlemeler yapabileceği açısından daha ziyade adaletin tarifi olmak üzere meşhur olmuştur. Şu hal de pratik açıdan hikmet adalet demektir. Ameli hikmet denilen ahlak ilmi, ahlakı, ifrat ve tefrit arasın da adalet temeline dayandıran bu mânayı almıştır.

                       ⚝⚝⚝

9…⚝⚝⚝ Hikmet, güzel ve doğru işlere yönelmektir.⚝ Bu tarif de hikmetin, güzelliği ve iyiliği hedef tuttuğu ve bu amacın sınırlı olmayıp sonsuza kadar durmadan ilerlemeyi gerektirdiği ifade ediyor.⚝Bundan dolayı hikmetin bir meleke ve bir huy olduğu kesin demektir.⚝

                           ⚝⚝⚝

‘’sonucu iyilik olan işi yapmaktır’’ şeklin de tarifi de buna çok yakın bir tariftir.

                          ⚝⚝⚝

10…⚝⚝⚝ Siyaset de⚝ İnsanın gücü yettiği kadarıyla yüce yaratıcıya benzemeye çalışmasıdır ki(ben Nafiz Coşkun olarak bu görüşe tamamen karşı olduğumu belirtmek isterim. Çünkü insan yüce yaratıcı Allah’a benzemek istese de bu imkânsız da muhaldir, insanın yapması gereken allah’ın iradesine itaat etmek, adaletli merhametli, erdemli bir aşk insanı, iyi dosdoğru bir kul olmaya çaba göstermesidir cemiyet halin de cemiyetle beraber, ben Nafiz coşkun olarak görüşüm budur! Evet, kaldığımız yerden o kadim de yaşamış bilgelerin görüşlerini                                                                                                                                 Açıklamaya, parantezi kapatıp devam edelim) bu da ilmini bilgisizlikten, icraatını zulüm ve haksızlıktan, ikram ve ihsanını cimrilikten, hoş görüşünü bunaklıktan arındırmak ile mümkün olur. Fahruddin Razi’nin tefsirinden alınan bu

                        ⚝⚝⚝⚝⚝

Görüşe göre, siyaset değimi bu tarife bir özellik kazandırıyor gibi görünüyorsa da ‘’ hepiniz çobansınız ve her çoban sürüsünden sorumludur’’

(peygamberin bu cümlesi Buharinin kitabın da kayıtlıdır ve çoban kelimesinin anlamı: hükümdar yönetici, yöneten manasındadır.) Bu peygamber sözü olan hadisin anlamı derinden derine düşünülürse, kapsamın genişliği iyice anlaşılır. Bununla beraber bu tarif, daha ziyade hikmetin hâkimiyet mânasıyla olan ilişkisini ön plana çıkartıyor.

                        ⚝⚝⚝

11…⚝ ⚝⚝Hikmet, Allah’ın ahlakıyla ahlaklanmaktır.⚝ Bu tarif de yine Fahruddin Razi’ye aittir. Nitekim bir hadis de(peygamber cümlesi)’’Allah’ın ahlakı ile ahlaklanın’’ buyrulmuştur.(bu peygamber cümlesi olan hadisi Fahruddin Razi rivayet etmiştir) Fatiha suresin de ilahi ahlakın bir tecellisini görmüştük. Nûn(kalem) suresin de peygamber efendimiz

                    ⚝⚝⚝⚝⚝

Hakkın da ‘’Doğrusu sen büyük bir

Ahlak üzerine yaratıldın’’(kalem, Nûn suresi dördüncü Ayet)buyruldu. Bu ayet de bunun canlı bir örneğini göstermektedir. İlahi ahlak veya büyük ahlak adı verilen şeyin Kûr’ân ahlakı olduğu da tefsirler de açıklanmıştır.

‘’Ben ahlak yüceliklerini kemale erdirmek için gönderildim’’(Ahmed b. Hanbel bu peygamber cümlesi olan hadisi rivayet eden kişidir)hadisi şerifi gereğince(peygamber cümlesi gereğince)hazreti peygamberin peygamber olarak gönderilişinin sırrı da bu nokta da toplanmıştır. Şüphe yok ki akıl, anlayış, iman, mârifet ve ilim böyle bir ahlaklanmanın öğelerinden değilse bile şartlarındandır. ‘’Bunu ancak üstün akıllar anlayabilir’’ mealin de ki ayeti de bu anlama açıklama getirmiştir. Hikmetin kâh ilim, kâh amel, bazen de her ikisi birden olmak üzere ele alınmış olması da bundan ileri gelmektedir. Bundan dolayı sebepler ile sonuçlar, ilkeler ile

                      ⚝⚝⚝⚝⚝

Amaçlar arasın da ki inceliklere ve ilişkilere

Dönük olan gerçekleri, hikmet ile uygulama arasın da ki sebep sonuç düzeni için de görmek ve göstermek bakımından,⚝ilk tarifler de dile getirildiği üzere, hikmet, ilim de ve amel de(fiil de)sağlamlık, söz de ve iş de isabet diye tarif olunduğu zaman⚝,hemen hemen bütün tarifler gözetilmiş olur. Bunun gibi sebep durumun da olan birinci şıkkın varlık da önceliği olduğuna göre ilim ile: sonra bu ilişkiden maksadın, sonuç ve amaç olması, varlıkla sonra gelen amacın bilgi de önceliği bulunması bakımından amel(fiil)ile tarif edilmiştir. Fakat şunu gözden uzak tutmamak gerekir ki sebep sonuç ilişkisini ve bu ilişki de kötülükleri önlemek ve faydaları sağlamak kavramını daima gözetmek durumun da olan hikmet,, sonuç da amel’e(fiile)yönelmeyen ve pratiği gözetmeyen ilme, aynı şekil de ilimden etkilenmeyen amel’e(fiile)ve her ikisinin birlik de iyiliği el de etmek değil de kötülüğü hedef tutan

                       ⚝⚝⚝⚝⚝

Kısmına uygun düşmeyeceğinden, bu çeşit bilgiye hikmet denilmesi doğru olmaz. ⚝  Bir bilgiye hikmet denebilmesi için üzerin de faydalı bir işin eserinin görülmesi gerekir.⚝ Her hangi bir faaliyete hikmet adı verilmesi de hem ilmi temellere dayanması ve ilmin gereklerine uygun olarak ortaya konması, hem de kötülüğü ve zararı amaçlamamış olması gerekir. Bundan dolayı uygulama alanı olmayan her hangi bir nazari bilgi bizzat bir hikmet olmadığı gibi, tesadüflere bağlı olarak meydana çıkmış olan her hangi bir işte öyledir. Bunun için ilahi hikmetin için de ne kuru ve ne nazari bilgi vardır, ne de tesadüfe dayanan bir hareket bir oluş.

Bundan dolayıdır ki sebepler düzenine dayalı olarak kurulmuş olan bilginin hakikati, tesadüf eder. Çünkü tesadüf, gerçeğe ve bilinene göre değil, sebebini bilmeyen bilgisizliğe göre tesadüftür. Tesadüf nazariyesi daima bilgisizlik nazariyesidir. Böyle olduğu içindir ki varlığın

                      ⚝⚝⚝⚝⚝

Başlangıcı konusun da tesadüfe dönüşmekten kurtulamayan tabiat nazariyesi, tabiatın ilk başlangıcı ve ilk sebep olduğunu savunan görüş, her yönüyle ilim dışıdır. Ve bütün ilimlerin ve fenlerin akışına ters düşen cehalet nazariyesidir. Gerçekten de bütün olayları ve oluşları ve bütün yücelikleri bir bakıma tesadüfe bağlayan bir fikrin ne kendisin de, ne eserin de hikmet nasıl olur da söz konusu olabilir. Hikmet ve varlık düzenin de ki sağlamlık kesinlikle ilme, ilim de ‘’âlim-i kül’’(her şeyi bilen)ve hâkim-i mutlak(mutlak hâkim)olan bir ilk sebebe dayanır. Ve âlem de görülen hikmet, mutlak hâkim olan Allah’ın gücüne ve hikmetine şahittir. Ve insan da ki hikmetin temeli de işte ona iman etmek, onu tanımaktır.

İnsan hikmetinin amacı da O’nun kurduğu düzen de ki incelikleri, o düzenin kanun ve kurallarını ve sebep sonuç açısından işleyiş şeklini anlamaya çalışmak, ona uygun davranmak,

                       ⚝⚝⚝⚝⚝⚝

Onun ahlakıyla ahlaklanmak ve her işin de doğru ve faydalı olanı yapmaktır. Demek ki ilk sebep olan Allah Teâlâ ile yaratılmışlardan her birinin iki türlü ilişkisi vardır. Birincisi O’na, doğrudan doğruya O’na bağlanan sebep ilişkisidir ki her şeyin kendine mahsus olan özelliği buna bağlıdır. Eğer bu özel sebep ilişkisi ve bağı olmasaydı varlık da hiçbir şey, diğerinden ayrıcalık kazanamaz, ferdi özelliği ve ferdi kişiliği olan varlıklar gerçekleşemezdi. Bu nokta mü’min, Allah’a tevekkülünün yüce gücüne ve mucizelere imanın temelidir. Bura da akıl değil, sadece iman hâkimdir. Diğeri ise şimdi ki zaman da ezele, ezelden ebede doğru zincirleme olarak akıp giden bir sebepler ve sonuçlar ilişkisidir ki bunda bütün varlıklar birbirlerine tutunarak bir bütün halin de yaratılışın başlangıcı ve sonucu itibariyle Allah’a dayanır.

Bu da ilahi hikmet meselesidir ve akıl ile ilmin alanıdır. İnsanoğlunun hikmeti, genel ve özel

                      ⚝⚝⚝⚝⚝

Karakterli bu iki türlü ilişki ve bağlantının gözetilmesine uygun düşecektir. Bu ikisi gözetildiği takdir de akıl ile kalp birleşecek ve o zaman insan, insan-ı kâmil olacaktır. Ve insan-ı kâmil olanlar ebediyete kadar varlık da bir hâkimiyet sırrına mazhar olurlar da hiçbir zaman bunu kendilerinden bilmezler. Ve kendilerine mâletmezler kendilerinden meydana gelen o hâli, ilahi hâkimiyetin bir akışı olarak tanırlar. ⚝ Nitekim İbrahim peygamber(aleyhisselam) ölüyü diriltme sırrına erdiği hal de ben diriltiyorum ben öldürüyorum demedi de Rabbim diriltiyor, rabbim öldürüyor. (Bu ayet Kûr’ân’ı kerim de bakara isimli sure de 258. Numaralı cümlededir) Hal bu ki Nemrut, bir mülke mazhar olmakla, ‘’Ben diriltirim ben öldürürüm, şeklin de iddiaya kalkıştı. ‘’Üstün akıllılardan başkası düşünüp anlayamaz.’’ ⚝ İnsanlar da hikmetin başı olan akıl, yalnızca ilahi bir ihsan olduğu gibi şeref ve güç kaynağı olan kalp de yine ilahi bir ihsandır. Bunlar doğrudan doğruya Allah’a dayanırken, bunların eserleri olan fiil ve hareketler de kesb(kazanmak, çalışmak) sebeplerine bağlı olarak hem doğrudan doğruya, hem dolaylı olarak yine ilahi ihsan eseridir.⚝ O dilediğine hikmeti verir ifadesi⚝ kayıtsız şartsız her iki ilişkiyi birlik de ifadeye yöneliktir. Ayet de zekâ itibariyle Vehbi(Allah vergisi)olana, düşünme itibariyle kesbi(kazanmak, çalışmak)olana, her ikisine birlik de bir uyarıdır. Demek ki sırf kendi kerem ve fazlından cenab-ı Allah, dilediğine hak ile bâtıl’ı, şeytani olanla, rahmani olanı anlayıp ayırt edebilecek ve ona göre doğru olanı yapabilecek, kötülüğü giderip iyiliği el de edecek bir hikmet ve hâkimiyet bahşeder. Hikmet ise bir sonuca birçok sebebin etkili olabileceğini gerektirdiğinden ‘’çok hayr demek olur.’’ Fakat bilgi ve anlayış, sağlam iş için bir sebep ve şart olmakla beraber, yine tam ve yeterli bir sebep değildir. Bundan dolayı akıl ve anlayış

                      ⚝⚝⚝⚝⚝

Sahiplerinin, kendi kesb(kazanmak, çalışmak)ve gayretleriyle düşüncelerini ve iradelerini kullanmaları da hikmet açısından bu hâkimiyete ve çok hayra erebilmek için şarttır.

Bu şekil de her akıl sahibinin kendi akıl derecesine göre Hikmetten bir hissesi vardır, her zaman insanoğlu, Şeytanın telkinleri ile rahmani telkini anlayıp ayırt edebilmek için, işin başlangıcın da aklını ve düşüncesini uyanık tutmak zorundadır. Daha sonra bu düşünce ve o hikmet, ilahi feyzin de yardımı ile insan da bir meleke oluşturur ve nihayet insan derecesine göre, ilahi ahlak ile ahlaklanır. Pratik akıl gelişir, kuvvetlenir. Dolayısıyla bildiği ve yaptığı şeyler gerçekten ve doğruluktan şaşmaz olur. Şu halde düşünceyle pratik bilgiye sebep olması bakımından, hikmetin ön şartı sayılabilir. Bunun için nazari ilim, hikmetin başlangıcı sayılarak ‘’nazari hikmet’’ adını almıştır. Lakin yalnızca nazari bilgiye saplanıp kalmak, yolunu

                       ⚝⚝⚝⚝⚝

Şeytana kestirmek demektir; bu olsa-olsa filozofluktur.(ben nafiz coşkunun ifadesiyle: hikmetliymiş gibi güya kibir yapmak, gösteriş taslamak anlamındadır, yani iyilik adına değil de sadece filozofluk taslamak anlamın da.) Yani hikmetin kendisini değil, hikmetin lafını etmektir(ben nafiz coşkunun ifadesiyle: dedikodusunu etmektir anlamın da.) Sırf felsefe ile uğraşmanın ayıp sayılması da bundandır. Bunların pek çoğunun sözü işine uymaz.

 O zaman sözü doğru ise, yaptığı yanlış; yaptığı doğru ise söylediği yanlış olacağından bunların varlıkları bir çelişki ortaya koyar. Bu tutumları yalnızca kendilerini perişan etmekle kalmaz, başkalarını da yoldan çıkarır(ben nafiz coşkunun ifadesiyle: bir nevi manen ve madden terör estirirler anlamın da). Bunlar şeytan ve şeytanlık kavramının kapsamı içine girerler(yani kötülük kavramı kapsamı içine girerler anlamın da). Bundan sakındırmak için ⚝‘’Siz faydalı

                       ⚝⚝⚝⚝⚝

Bilgiyi isteğiniz ve faydasız ilimden Allah’a sığınınız’’buyrulmuştur.(peygamberin bu sözünü ibni Mace rivayet etmiştir.)⚝ İşte birçok âlimlerin, hikmeti tarif ederken amel de ısrar etmeleri, bilgiyi abesle işgalden ayırt etmek ve faydalı olanı elde etmek amacını gerçekleştirmek içindir. Zira ilim ve marifet pek yüksek bir şey olmakla beraber, laf da ve uygulama dışı kaldıkça ya da uygulama da onun tam zıttı ortaya kondukça, boşuna bir uğraştan başka bir şey olmaz. Amel(fiil)denilen şey olmasaydı, bilginin bilgi olduğu gerçekleşmezdi. Allah Teâlâ bile kâinatı bilip de yaratmasaydı hikmeti mevcut olmazdı. Allah’ın ahlakı ile ahlaklanmak sözü de bu nokta da çok önemlidir.(ben yazar nafiz coşkunun açıklamasıyla derim ki Allah’ın ahlakıyla ahlaklanmak manası şöyle açıklanabilir; Allah’ın bizden istediği o adil hukuk kurallarına samimiyetle itaat etmek anlamın da düşüne biliriz. Bu açıklamamdan

                       ⚝⚝⚝⚝⚝

Sonra parantezi kapatarak kaldığımız yerden devam edelim.) Buna karşılık diğer bir kısım âlimlerin, tarif de ilmi ön plana almaları da ilimsiz amelin(fiilin)hikmet olmayacağını bilhassa vurgulamak içindir. Yoksa herhangi bir işi ve faaliyeti hedef tutmayan, varlık da gerçekleşmesi hayr hedefine yönelik olmayan ilme de hikmet demek için değildir. Demek ki asıl hakikat ikisinin birleşmesindedir. O hal de önceki tarifleri esas olarak almak, sonrakileri de onların birer yönden açıklamasını görmek gerekmektedir. Bundan dolayı, ilim ile ameli(fiili)hikmetin birer çeşidi gibi değil, birer parçası olarak kabul etmek gerekir.⚝Yani hikmet denilen şey, ya gerçek bilgi, ya doğru hareket değil; doğru bilgi ile doğru hareketin bütünüdür. Bunların her birine tek başına hikmet denilmesi mecaz ya da ıstılahıdır.⚝

Bu açıklama ile amelin(fiilin)imandan bir cüz(parça)olmadığı hal de dinden cüz olmasının

                       ⚝⚝⚝⚝⚝

Önemi de ortaya çıkar.(ben yazar Nafiz coşkun olarak ‘’amelin imandan bir parça olabilirliğine bir felsefi, hikmet, mantık görüşü ortaya koymak istiyorum şöyle ki Allah insanlara iman ediniz dediğin de, iman ettim diyen her insan, iman ettim demenin kabul etmek kelimesiyle bile bir enerji sarf etmiş olur ve bu da bir amel(fiil)anlamına gelir. Ve bu da demek olur ki amel(fiil)de imanın bir parçası olabiliyor. Ve ya kelime olmadan, insanın kalben bile Allaha inandığını hissetmesi de, olmayan bir inancın, inancı kabul etme durumun da o inancın yokluktan varlığa geçme hissi bile bir amel(fiil)anlamına gelebilir ki o hal de amel imandan bir cüzdür denilmesin de bir sakınca olmaz. Yukarı da ki amel dinden bir parçadır cümlesinden yola çıkarak bir şeyler daha açıklayabiliriz şöyle ki Ve zaten amel dinden bir parçadır demekle bile, amelin imandan bir cüz(parça)olabileceğine yine yeni eskimez bir delil

                          ⚝⚝⚝⚝⚝

Getirmiş oluyorlar. Şöyle ki din: arzular hukuklar anlamındadır ve İslam dini ise Allah’ın arzuları, Allah’ın hukukları                                                             anlamına gelmiş olmaktadır ve bu mâna üzerinden yola çıkarak düşündüğümüz de

İslam dini de

Diğer bir anlamıyla Allah’a iman etmek anlamına da gelir, çünkü Allah’ın hukuklarının, arzularının içerisin de iman edin emri de vardır ve bu emre itaat etmek hem dinden ve hem de imandan olduğuna göre, amel imandan bir cüzdür demenin bir sakıncası olmaz. Allah’a iman etmek başlı başına zaten bir hikmettir, Allah’ı bilmeden ona iman etmek sahte bir inanç olacağından bu iman durumun da elbet de istenen doğru hikmeti bulmak da mümkün olmayacaktır. Allah’a ilimle, Allah’ı ilimle bilerek iman etmek de ise o istenen doğru hikmet bulunmuş olacaktır. Allah’ın bizden istediği o diğer bedenen yaptığımız emirlerini yerine

                     ⚝⚝⚝⚝⚝

Getirmeyen bir insan Allah’ı ilimle bilerek ona iman etmesi de zaten başlı başına bir hikmet olduğunu da açıklamıştık. Ve bunları bile açıklamanın, söylemenin hikmetlice olacağını düşünüyorum! Bilmem anlatabildim mi? Elbet de ki ben o kadim deki bilgelerin o anlatımlarına farklı açıklamalar getiriyorsam bu her konuya muhalefet yapmak için değil; ortaya ayrı bir güzel, felsefi, hikmetli birer fikir daha getirebilmek içindir. Güzel olan her farklı fikir bir zenginliktir. Ben yazar şair düşünür ve sanat insanı Nafiz Coşkun olarak bana ait olan bu açıklamalarımdan hemen sonra yine parantezi kapatarak kaldığımız yerden devam edelim.) ⚝Böylece akıldan sonra, anlamak ve düşünmek hikmetin şartı olduğundan⚝pratik bilgiden önce nazari bilginin dahi insan hikmetinin bir cüz’ü değilse bile bir başlangıcı olacağı ve bunun mutlaka pratik bilgiyi, onun da faydalı ve hayrlı olan ameli hedef tutması ve şu ilahi kitap da ki

                       ⚝⚝⚝⚝⚝

cümlenin ifadesiyle.; ‘’Ben cinleri ve insanları yalnızca bana ibadet etsinler diye yarattım.(ilahi kitap da zariyat isimli surenin elli altıncı ayetidir bu) Bu ayet de işaret buyrulduğu gibi, bilgiden kulluğa geçilmesi gerektiği yolun da ki ilahi hikmetin gerçekleşmesinin önemi anlaşılır ki İslam fıkhının üslubu da zaten budur. Her hangi bir konu da nazari bakımdan derinleşmek ve ora da saplanıp kalıp amel ve faaliyet alanına geçememek hüsran demektir. Aslın da nazari anlam da hikmet, objektif ve sübjektif yönleriyle varlık da ki ilahi kanunların akış şeklini gözlem konusu yapmak ve onlardan düşünüp bir sonuç çıkarmaktan meydana gelir.

⚝Kâinat bir hikmet kitabıdır. Kûr’ân ise bu hikmetin ilahi lisanla oluşumunu anlatır ve hatırlatır. Kâinat bir hal, Kûr’ân ise bu hal’in başı ve sonudur;⚝ Akıl sahipleri şimdi ki hal’i görüp öncesini ve sonrasını da akılla kavramaya çalışmalı ve böylece hikmete ermelidir. Şimdiki

                      ⚝⚝⚝⚝⚝

Hal’i görmemek veya onun için de boğulup kalmak, ondan öncesine ve sonrasına intikal edememek. Veyahut edip de yine bir yer de yine takılıp kalmak, baştan sona kadar hikmet düzenini takip etmemek, ettikten sonra da onun icabına uygun olarak hareket etmeyip aksine davranmak, işte bunların hepsi hikmete aykırı düşen şeylerdir. ⚝Bu şekil de hikmetin başı ve başlangıcı varlıklara dikkatli bir gözle bakabilmek, tanıyabilmek, kavrayıp üzerin de düşünebilmek ve bir sonuca varabilmektir. Bu bakımdan hikmetin başlangıç noktası ilim, ortası din, ibadet ve tâat, sonu da ahret mutluluğudur.⚝ Bunun içindir ki hikmet çok hayrı içine alır. Bu mânaları tespit için de denilmiştir ki

                          ⚝⚝⚝

12…⚝⚝⚝ Hikmet Allah’ın emirlerini düşünmek ve ona uymaktır.(bu görüş ibn Kasımdan Kuşeyri’ye aittir)

                       ⚝⚝⚝⚝⚝

13…⚝⚝⚝ Hikmet Allah’a taat, fıkıh ise din ve ameldir.(bu görüş de kuşeyri’nin düşüncesidir)

Buraya kadar verdiğimiz bu 13 tarif, hikmetin mânasını, efradını(bireyler, insan tekleri)câmi, ağyarını(başkalar, yabancılar)mâni bir şekil de anlamaya yeter. Fakat daha ziyade aydınlana bilmek için şunları da göz önün de bulundurmalıyız ki her birin de başka bir fayda bulunmaktadır:

                           ⚝

14…⚝⚝⚝ Hikmet bir nurdur ki vesvese ile gerçek mâkam arasın da ki fark bununla kestirilir(bu görüş ebu Osman’a ait bir düşüncedir.)

                         ⚝

15…⚝⚝⚝Doğru ve hızlı karar verebilmektir.(bu görüş ise Bündar ibni’l Hüseyn’e ait bir düşüncedir.)

                        ⚝

16…⚝ Doğruya iletmektir(Fadl’a ait görüştür)

                    ⚝⚝⚝⚝⚝

17…⚝ ⚝⚝ Ruhların sükûn ve güvenliğinin son durağıdır. (Kettani’ye ait olan bir düşüncedir bu da.)

                            ⚝

18…⚝⚝⚝ Sebepsiz işarettir. Yani öncesin de herhangi bir illet(vesile, sebep)ve sebebe bağlı olmadan, hak Teâlâ’dan kayıtsız şartsız vârid(erişen, gelen, gelir)olan, için de şek ve şüphe, zaaf ve fesat ihtimali bulunmayan, niçin ve neden diye sormaya hâcet bırakmayan işarettir.

                           ⚝

19…⚝⚝⚝ Bütün hallere hakkı tanık tutmaktır.

                           ⚝

20…⚝⚝⚝ Din ve dünya düzenidir.

                           ⚝

21…⚝⚝⚝ Ledünni ilimdir(gizli ilim, Mârifetullah, Allah’a ait olup, Allah tarafından özel olarak verilen ilim)

                      ⚝⚝⚝⚝⚝

22…⚝ ⚝⚝İlham varid olması için sırrı saklamaktır.

                        ⚝

23…⚝⚝⚝ Bunların hepsidir.

                        ⚝

Görülüyor ki bunların bir kısmı hikmet, ilim ve ameldir derken, bir kısmı da meseleyi kalbe ve vicdana dayamışlardır. Gerçekten de ilim ve amel,(fiil)akıl ve irade söz konusu edilirken, hakikatle ikisinin birleşme noktası olan vicdan da ki duyguları hesaba katmamak doğru olmaz. Çünkü bunu ‘’lüb’’(iç, öz,üstün anlayış)sahibi(bura da ‘’lüb’’ kelimesi, üstün anlayışlı, anlamın da kullanıldı) olanlardan başkası anlayamaz ayetin de ki ‘’lüb’’ kavramıyla aklın bu özüne işaret edilmiştir. Şuurun şuuru demek olan vicdan, nefsin kendini kendinde olduğu gibi bulmasıdır ki bunun aşmaları nefsin, zamanın akışı için de kendi varlığını tanımasını sağlar. Her nefs kendi

                     ⚝⚝⚝⚝⚝

Vicdanına bir göz atış da, kendi varlığının ikilik için de birliğini görür ki biri bulan nefs, öbürü bulunan nefstir. Bulan kim, bulunan kim? Buraya hayret verici bir vahdet(birlik)sırrı kendini gösterir. Kalp denen şey de işte nefsin bu birlik merkezidir. Yürek denilen cismani kalp, beden de ki dolaşım sisteminin, sinirlerin ve adalelerin çeşitli dokularına sahip olduğu gibi; Ruhani kalp de böyle bir çalışma ve iletişim sisteminin merkezidir. Cismani kalp nasıl periyodik hareketlerle sürekli olarak bir açılıp büzülme nöbetini tekrarlıyor ve cismani hayat onun bu açılıp büzülmesi sayesin de sürüyor ve ona borçlu bulunuyorsa, ruhani kalp de böyle bir mânevi açılıp kapanmanın sürüp gitmesi için de varlığını sürdürür. Mânevi hayat bu bir anlık atışların merkezi olan vicdana borçlu olarak varlığını sürdürür. Her iki mânasıyla hayatın kökü, kalbin temayüllerine ve atışlarına bağlı kalır. (ayrıca vicdan kelimesinin de mânasını

                       ⚝⚝⚝⚝⚝

Açıklayalım; Vicdan: insanın için de ki iyilik etmekten lezzet, kötülükten de elem acı duyan mânevi his anlamına da gelmektedir.)

Cismani kalbin açılıp büzülmesi, akciğerlerin havadan nefes alıp vermesinden görünüş de nasıl bir güç alıyorsa: iç dünyamız da ruhani kalp de açılıp büzülmesin de ‘ruh-ı emri’ ile rahmaniyetin nefeslerinin yardımından feyz alır.

Rahmani nefeslerin çekilmesi bir büzülme, akışı ise genişleme ve ferahlama ifade eder. Buna ruh ilmin de ‘’kabz ve bast’’(tutmak, daralmak ve bırakmak, ferahlamak, açmak)adı verilir.

Şimdi ilahi kitap Kûr’ân’ı kerim de bakara isimli surenin iki yüz kırk beşinci sözünü okuyalım der ki Allah: ‘’Allah kabz eder, bast eder’’ (Allah tutar, daraltır ve bırakır, açar, genişletir)ayeti buna işaret ediyor. İnkıbazın inbisata(büzülmenin genişlemeye)dönüştüğü vicdan ışıltıları ruh da bir haz ve ferahlık, inbisatın inkıbaza (genişlemenin büzülmeye)

                      ⚝⚝⚝⚝⚝

Dönüştüğü vicdan anları da ruh da bir elem ve sıkıntı doğurur.

İnkıbaz,(büzülme)ruhi kalbin kendine dönüşü, duyduğu acı da bu dönüş için de yok oluştan azıcık tadışıdır. İnbisat(genişleme ferahlama)ise kalbin, rahmani nefeslere kavuşması, aldığı haz ve lezzet de bu kavuşma için de var oluşu tadışıdır. İlahi kabz(tutulma, daralma)insan ruhuna bir önce ki imdadı yutturup, asıl hasleti olan yokluğu tattırmak üzere, kalbi kendine döndüren, bir tek ve yönetmedir. İlahi bast ise, bunun aksine kalbi kendinden alıp varlığı tattıran bir imdattır. Bunun içindir ki insan kendi kendine terk edildiği zaman pek ziya da kabz haline dönüşür ve acı duyar da kendisini her şey zanneden o azgın insan o an da Haktan azıcık bir imdat almak için kıvrandıkça kıvranır. Hâsılı hayat dışta, gerek içte hak ile böyle sürekli bir alış veriş içindedir…

İnkıbaz(tutma, daralma)halinin sürüp gitmesi

                         ⚝⚝⚝⚝⚝

Bir hastalık (melankoli)demek olduğu gibi, inbisat(açma, ferahlama, genişlemek)halinin de sürüp gitmesi de bir hastalıktır. İnkıbaz-ı külli de(tutmak, daralmak ve ferahlamak açılmak sürekli durmadan)ve inbisat-ı külli de(ferahlamak, açılmak sürekli durmadan)ölüm demektir. Biri boğar, biri çatlatır!

Sağlıklı hayat kalp de ki inkıbaz ve inbisatın nöbetleşe olarak sürüp gitmesin de; kâh elem, kâh haz şeklin de durmadan değişmesindedir. Geleceğe göre hikmet, ümitsizlik ile ümidin denge de durmasın da, ümitle korku arasın da (beyne’l havfi(korku) ve’r-reca(ümit): yani korku ile ümit arasın da ki ölçülü ilişkiyle kurulan bir uyum olmalı)doğrusu, işte bu ölçülü kurulan uyumdadır ve bu uyumun sağlamlığındandır. (ben Nafiz Coşkun olarak derim ki ayrıca, Yani insan da hem biraz ümit ve biraz da korku his uyumu ölçülü bir şekil de olabilmeli, bunlardan birisi aşırıya gidince insan zarar görebiliyor, dikkat!)

                       ⚝⚝⚝⚝⚝

⚝⚝⚝ Hikmetin mastar(bir şeyin çıktığı fiil kökü)mânası açıklanırken, isim anlamlarından birçoğu da bu ara da dolayısıyla anlatılmış oldu ki bunların bir kısmına özel olarak, bir kısmına da genel olarak hikmet adı verilir. Bundan dolayı sağlam bilgi, güzel huy, faydalı sanat, herkesin faydasına olan hizmet, sebep ve sebebiyet, bir kötülüğü önlemek! Veya bir iğliği el de etmek için yapılan her hangi bir şey, ibret ve ders almayı gerektiren her hangi söz ve nasihat. Tuhaf bir şeyin sırrını anlamaya yönelik çaba, peygamberlik, sağlam gelenekler, Allah’ın değişmez kanunları, peygamberin sünnetleri, şeriat, din, kitap, Kûr’ân, İncil, Zebur, Tevrat.

İşte bunların her biri hikmetin çeşitli mânalarından birer tanesidir.

⚝⚝⚝ Mukatil adlı bilgeden tefsir olunuyor ki ‘’Hikmet’’ ilahi kitap Kûr’ân da dört türlü tefsir edilir:

1-Kûr’ân’ın öğütleri mânasın da ki bakara

                         ⚝⚝⚝⚝⚝

Kıymetli inekler anlamına gelen bakara İsimli suresin de, ‘’Ve Allah’ın size indirdiği kitap ile size öğüt vermek için indirdiği hikmet.’’

(bu cümle ilahi kitap Kûr’ân da bakara isimli surenin ikiyüzotuzbirinci cümlesidir)bu mânayadır.

2-Anlamak ve bilmek anlamına hikmet ki

‘’Andolsun ki biz Lokmana hikmet verdik’’(bu cümle ise ilahi kitap Kûr’ân’ı kerim de Lokman isimli surenin onikinci cümlesin de geçiyor.)ayetin de olduğu gibi.

3-Nübüvvet(peygamberlik)mânasına hikmet ki

‘’Gerçek şu ki biz İbrahim peygamber soyuna kitap ve hikmet verdik(bu cümle ilahi kitap Kûr’ân’ı kerimin nisa isimli suresin de ellidördüncü cümlededir.)

4-‘’Ve Allah Davud’a hükümdarlık ve hikmet verdi(bu cümle ise ilahi kitap Kûr’ân’ı kerimin bakara adın da ki suresinin ikiyüzellibirinci cümlesin de yer almaktadır.)ayetler bu anlam da.

                       ⚝⚝⚝⚝⚝

5-İnce sırları ile Kûr’ân demektir ki

‘’Rabbinin yoluna hikmetle davet et’’(ilahi kitap Kûr’ân’ı kerim de nahl(balarısı) adlı surenin yüzyirmibeşinci cümlesindedir.) ve bir de ayrıca bir diğer ayet de de ‘’Her kime hikmet verilmişse ona çok hayr verilmiş demektir.’’ (bu cümle ise ilahi kitap Kûr’ân’ı kerimin, bakara; kıymetli inekler, mânasında ki bu surenin ikiyüzaltmışdokuzuncu cümlesindedir.)

…

Fahruddin Razi de bu dört mânanın, iyice araştırılınca ‘’ilim mânasına’’ geldiğinin anlaşılacağını söylemiştir. Bilgelerden İbnü Mesud ve Dahhak ve daha başka bilgelerin de bu ayet de hikmetten muradın Kûr’ân olduğunu murad edilmiştir. Ayrıca Abdullah ibnü Abbas’dan gelen bir rivayet de, Kûr’ân’ın nasih(öğüt, nasihat eden) ve mensuhunu,(hükmü kaldırılmış) muhkem(açık, sağlam, herkesin anlayabileceği) ve müteşabihini(bu müteşabih

                        ⚝⚝⚝⚝⚝

 

Kelimesini açıklayalım önce sonra kaldığımız yerden devam edelim: iki benzerden biri mânasında kullanılır, mânalar birbirine yakın ve şidiki zaman mı gelecekle ilgilimi olup olmadığını anlamak için yüksek bir erdemli fakih deha olunarak bilinebilecek ayetler denir müteşabih.

Elbet de ki bizler müteşabih ayetlere inanıyoruz ve onların gerçek mânalarını elbet rabbimiz biliyor, iman ettik ve müteşabih ayetler muhkem ayetlere irca(indirme, döndürme, yürütmek)olunarak okunur. Birden fazla anlam içerir ve birbirine benzer, Allah bilir anlamlarını ve şimdi ve ya geleceğe, her zamana seslenen özel ayetlerdir onlar. Örnek olarak; Kûr’ân da bahsi geçen zülkarneyn ve Hızır Musa peygamber, mağara arkadaşları gibi ayetlerdir! Şimdi parantezi kapatıyor ve kaldığımız yerden devam ediyoruz)Mukaddem(önceki)muahhırlarını(geriye bırakılmış) bilmektir.

                      ⚝⚝⚝⚝⚝

Bilgelerden İbrahim, Ebu’l Aliye ve Katade’den, ‘’Kûr’ân anlayışı diye’’ bilgelerden Hasen’den ‘’Din de takva diye’’ yine bilgelerden ‘’Rebi’b Enes’den ‘’Haşyet(korku, Allah korkusu) diye tefsir edildiği de nakledilmektedir. Bunlar da daha yukarı da kaydettiğimiz mânalara eklenince toplamı yirmi dokuz çeşit tefsire ulaşır. Bunların bir kısmı masdar(bir şeyin fiil kökü) Bir kısmı hâsılı(ortaya çıkan ürün)masdar, bir kısmı da isim cinsinden kelimelerdir. Tariflerin bir kısmı ilme, bir kısmı amel’e,(fiil) bir kısmı da her ikisine birden raci(döndüğünde,,, geri dönen, ümit eden, rica eden)buraya kadar yapılan açıklamalar da kısmen tarife, kısmen misale ait

Olmak üzere tariflerin toplamından üç farklı tefsir şekli çıkar:  

1…Faydalı amele(fiile)götüren bilgi.

2…Bilgiye dayalı olarak ortaya konan faydalı amel.

3…ilim de ve amel de ihkâm(sağlamlık)

                       ⚝⚝⚝⚝⚝

Bir başka değişle, söz de ve iş de isabet veya ilim ve fıkıh mânalarıdır. Bu mânalar birbirlerinin yakını ve gerekçeleri durumundadırlar. Hikmeti bunlardan birine mahsus kılmaya hiçbir ipucu yoktur. ’Lam’ın ahde hamledilmesi(yüklemek) ile hikmetin, nübüvvet(peygamberlik)ve Kûr’ân mânaları ihtimal dâhilin de,, yani ‘dilediğine’ ‘çok hayr’ gibi ifadeler buna bir ipucu gibi ise de ayetin gerek yukarısı ile bağlantısı, gerekse ‘’Bunu üstün akıllardan başkası anlamaz’’ şeklin de sonucu ve ayrıca bunun kesbi(çalışmakla kazanılan)ilimlere de işaret de bulunması genel anlam da hikmet cinsinden olan her şeyi kapsamı içine aldığın da şüphe ve tereddüde yer kalmaz. Tefsir ilmin de otorite sayılan âlimlerin tercihleri, bu üç mânadan masdar(bir fiilin çıkış kökü)veya hâsılı masdar(masdarla oluşan fiilin uygulamasından ortaya çıkan sonuç)olarak hiç birine tahsis etmeden tefsir etmişlerdir. ‘çok hayr’ diye övgüye

                        ⚝⚝⚝⚝⚝

Lâyık kılmaktan da anlaşılacağı gibi, yukarı da açıkladığımız şekil de çok hayr, çok ilimle amelin birleşmesinden doğar. Kötülüğü önlemek, iyiliği el de etmek şeklin de ki esas anlamının bil fiil gerçekleşmesi de buna bağlıdır.⚝ Her çeşit hikmet Allah’ın ihsanıdır, fakat ‘çok hayr’ Kâmil hikmet dedir. Ekmel(en mükemmel) hikmet de ‘hayr’ı kül’dür.(hayr’ın devamlı olması) ⚝ Cenab-ı Allah’ın lütuf ve rahmeti işte böyle geniştir. Fakat Allah Teâlâ’nın bu irşatlarını ancak ‘ülü’l elbab’(ilmiyle âmil olan, ilmiyle işleyen)yani ilmiyle âmil olan hikmet ehli ve derin düşünceliler anlar. Bunlardan başkası ilahi telkinler ile şeytani telkinlerin arasın da ki farkı anlayıp ayırt edemezler.(telkin’in kelime manası: zihinde yer etmek, fikir aşılamak, fikir tohumu ekmek) Allah’ın infak emrin de ki ve diğer emirlerin de ki incelik ve hikmetleri, ilahi ihsan ve ikramların genişliğini takdir edemezler.

Onlar şeytanın vesvesesine aldanabilirler; çünkü

                        ⚝⚝⚝⚝⚝⚝

Kalpleri bozuktur, düşünceleri çürüktür, lübsüzdürler,(iç, öz)yani işin özünü kavrayamazlar. Ayrıca Allah Âlim olduğu için,, ⚝ Az veya çok, iyi veya kötü, gerek Allah yolun da, gerek kötülüklerin, şeytanın yolun da, her ne niyetle, her ne türlü nafaka harcar veya infak ederseniz veya ister ibadet ve taat(Allah’ın emirlerine itaat etmek)ister mâsiyet(günah)ve günah uğruna ne adak adarsanız, nezir(adak, korkutan adak) yaparsanız onu da şüphesiz Allah bilir.⚝ Ona göre ne yapacağını da bilir; iyiye iyi, kötüye kötü ecir(ücret, mükâfat) ceza verir. Bundan dolayı Allahtan bir şey gizlenir sanıp da kötülüğü ibadet ve taat,(Allah’ın emirlerine itaat) ibadet ve taat’ı da mâsiyet(günah) yerine koymamalıdır. Allah’ın hakkını, kulların hakkını hiçe sayarak ve çiğneyerek insan, ne başkalarına, ne de kendi kendine zulüm ve haksızlık etmemelidir.

Çünkü⚝ Genellikle zalimler çıkarına yardımcı

                         ⚝⚝⚝⚝⚝

Cinsinden bir kişi, bir şefaatcı yoktur.⚝ Allah’ın azabı o zalimleri yakaladığı gün, hiçbir taraftan bir kimse çıkıp da onlara yardımcı olmaz ve olamaz. ⚝ Zulüm: her hangi bir şeyi hakkı layığı olan yerin dışına koymak demek olduğundan⚝ iyilik tohumu ekmek için yapılası gereken infakları günah ve kötülük uğruna harcayarak şer tohumu ekmek veya ibadet ve taat’a(Allahın emirlerine itaat) harcaması lazım gelen adakları, mâsiyetlere(günahlara) kötülüklere harcamak. Mal varlığını gizleyip borcu olan vergileri, sadakaları, fakirlere yardımları ve zekâtları vermemek veya adayıp da adağını yerine getirmemek veya kötü veya işe yaramaz şeyler infak etmek, işe yaramaz şeyleri fakirlere vermek veya daha başka yollarla insanların haklarını yemek suretiyle zulmedenler en çok kendilerine yazık etmiş ve zulmetmiş

Olurlar. ⚝ Allah’ın kurduğu hikmetli düzen bir

Gün bunları elbet de yakalar ve cezaya

                         ⚝⚝⚝⚝⚝

Çarptırılırlar.⚝ İşte o gün onlara bir taraftan bir

Yardımcı çıkıp da el uzatmasına ihtimal bile yoktur. Allah’ı saymayan o zalimlerin, her şeye gücü yeten Allah Teâlâ’dan imdat beklemeye de hakları yoktur. Allah’ın her şeyi kuşatmış olan bilgisi, onların hiçbir niyetini, hiçbir hareketini kaçırmayacağından, hikmet gereği olarak layık oldukları cezaları bulurlar. Bura da, ‘’Hikmetin başı Allah korkusudur’’. (ben nafiz coşkun olarak şöyle basit bir açıklama daha yapabiliriz: Zalimlik yapma seni takip eden ve her şeye gücü yeten bir Allah var, buna göre davranışlarını, ahlakını ayarla,, zulmedersen adaletsizlik yaparsan o her şeye gücü yeten Allah seni o ilahi mahkeme de cezalandırır anlamın da düşünebiliriz ve böylelikle adil bir kalbe de hikmetin girip durması kolay olacaktır, yani her şeyini hikmete göre ayarlayacaktır insan o zaman, işte Allahtan doğru bir ölçüyle korkmanın ve Allah’ın merhametini unutmadan

                        ⚝⚝⚝⚝⚝

Ölçülü, hikmetli bir korkuyla korkmanın faydası; insanı adaletsizlik yapmaktan, kötülüklerden uzak tutar diye düşünüyorum ve şimdi parantezi kapatarak kaldığımız yerden devam edelim) . ( bu hadis keşfül hâfa da rivayet edilmiş) hadisin anlamına işaret vardır. Zira Allahtan korkmayanlar ve korkmayıp da zalimliklerine hırsızlıklarına devam edenler her zaman korkulacak akıbete uğrarlar. Hikmetin, iyiliği el de etme mânası, Allah sevgisine bağlı olduğu gibi, ondan daha önceden gelen kötülüğün önlenmesi mânasına da Allah korkusuna bağlı!

 ( Yani bu ölçülü, hikmetli Allah korkusuyla da insan kötülüklerden uzak kalır anlamın da,, insan tek başına da olsa bilir ki Allah her şeyi görüyor, duyuyor ve Allah’a duyduğu sevgi ve Allah’a duyduğu o kötülük yaptığın da cezalandıra bilir korkusu hissiyle de uzak kalır kötülüklerden, işte samimi bir duyguyla ilahi bir mahkemenin olacağına inanmanın hikmeti;

                         ⚝⚝⚝⚝⚝

İnsanı zalimlik yapmaktan uzak tutabilecektir,, diye düşünüyorum ve şimdi parantezi kapatarak kaldığımız yerden devam edelim.) Saygısız bir iliş ki severken sevilmek arzusundan ve sevilmemek korkusundan etkilenmeyen, kaybolmasından korkulmayan ve endişe duyulmayan, laubali ve ciddiyetsiz bir iliş ki sevgi değil bir eğlencedir.

Sevdiğinin rızasını gözetmeyen ve onu her fenalığa razı olur sanarak, hiçbir hareketten nefret ve iğrenmesini hesaba katmayan ve bütün bu tarz düşüncelerinden dolayı, ona karşı hiçbir edepsizlikten korkup çekinmeyen bir kimsenin seviyorum iddiasın da bulunması, bir oyun ve eğlenceden başka ne olur. En yüksek, en hassas sevgi, en küçük bir karşı gelmeye meydan vermemek için titreyen bu titreyişten en yüksek bir edep ve terbiye ilhamı alan kalbin sevgisidir.

Ayrıca izzeti nefsi(insanın kendine saygısı, insanın kendisinin değerli ahlaka sahip olma durumun da ki saygı hali)olmayan sevgilinin ne

                        ⚝⚝⚝⚝⚝

Sevenin de ne de sevgisin de bir değer ve anlam yoktur. İzzet(üstünlük, galibiyet) ve şerefin ilk hükmü ise heybet, vakar, saygı ve Allah korkusu(Bura da Allah korkusu yukarılar da açıkladığımız gibi, kötülük yapma durumun da Allah korkusunu hissetmek ve böylece kötülüğü terk etmek anlamın da),, Telkin(zihin de yer etmek, fikir aşılamak)etmesidir. Sevginin gereğini yerine getirmeye lâyık, muhabbeti küstahlığa çevirmeye engel olacak böyle bir ihtişam ve korkudan yoksun muhabbet iddiaları, yalandan ve tahakküm(hükmetme, zorbalık)etme duygusundan başka bir şey değildir. Hiçbir sevgi tasavvur edilemez ki on da en derin elemlerin ve lezzetlerin çatışmasından çıkan ateşli bir heyecan bulunmasın. Gerçek âşığın kalbi en büyük savaş meydanlarından daha fazla heyecanlı, en büyük zevk meclislerinden daha neşelidir. Hicran(ayrılık)ise visal(kavuşmak)in çarpışmadığı hiçbir sevgi ân’ı düşünülemez.

                         ⚝⚝⚝⚝⚝

Elektirik de müspet(artı)ve menfi(eksi)iki zıt akım birleşmedikçe faydalı bir akım meydana gelmediği gibi, kalp de de elem ile haz, korku ile muhabbet kaynaşmadıkça sevgi akımı meydana gelmez. Gözyaşıyla temizlenmedikçe hikmet nur’u hâsıl olmaz. Bundan dolayı Allah sevgisi, hem bilgiyi, hem âmeli güzel bir sonuca ulaştıran hikmetin bir kanadı olduğu gibi, Allah korkusu da ilim ve ameli(fiili)her türlü kötülükten ve bozukluktan koruyan hikmetin başıdır. Ayrıca Aşk da sevgi ve muhabbet yükseldikçe korku ve endişe de yükselir. Yükselmenin zevk ve heyecanı, düşmenin korkusuyla orantılıdır. Huzurun şartı gıyabın(arkasından olarak) şartından ayrı olduğu gibi yakın olmanın şartları ile uzak olmanın şartları da başka başkadır. Bunun içindir ki Allah sevgisine mazhar(eren)olan ve yalnızca sevmiş değil, ayrıca sevilmiş olduklarını da bilen büyükler ‘’Onlar için hiçbir korku yoktur, mahzun da olmayacaklar’’ (bu söz ilahi

                       ⚝⚝⚝⚝⚝

Kitap Kûr’ân’ı kerim de yunus adlı surenin altmış ikinci cümlesidir) müjdesini aldıkları hal de iyiler için hasenat sayılan bir takım hal ve hareketler vardır ki bunların en yakınların da sudur etmesi kabahat sayılır. Endişesinden dolayı onlar, her an hasenatların kabahat sayılması tehlikesini bildiklerinden, söz konusu yakınlığın gereği olan en yüksek korku derecesinde bulunurlar. Öğle işler vardır ki küçüklerden sudur etmesi onlara derece kazandırırken, büyüklerden(büyüklerden maksat, büyük evliyalardan) sudur etmesi Allah korusun büyük bir cinayet(kötü iş)sayılır. İşte cenabı hak hikmeti açıkladıktan sonra, bu korku mertebelerine işaret etmek üzere önce ‘’Bunu üstün akıllılardan başkası anlamaz.’’

Sonra ‘’Muhakkak ki Allah onu bilir.’’

Daha sonra da ‘’Zalimlere hiçbir yardımcı bulunmayacak.’’ Diye işaret ve delaletten sarahat’a(açıklık)doğru üç dereceli birer ihtar ve uyarı da bulunmuştur…⚝⚝⚝⚝⚝…

                          ⚝⚝⚝

             KADER İLE KAZA

                         ⚝⚝⚝

Kaderin ve kazanın birer kısa açıklamasını yaparken, akait kitaplarından biri olan ve Hasib Asutay isimli yazara ait cümleleri de

Kitabımıza alarak zenginleştiriyoruz sayfalarımızı.

Kader; sözlük de ölçü, miktar ve tayin anlamına gelir.

Istılahta(ilmi mâna da, yani konumuzu içeren ilim için de ki manâ da ise)Allah’ın ezelden sonsuza kadar olacak şeylerin her birinin zamanını, mekânını ve özelliklerini önceden bilmesi ve takdir etmesi demektir. (Var olan her bir şeyin Allah tarafından yaratılması da bir kader hükmündedir)

Kaza; sözlük de hüküm, beyan, ilan, yaratmak, bir şeyi hareketle tamamlamak anlamına gelir. Istılah da(ilmi mâna da, yani konumuzu içeren

                         ⚝⚝⚝⚝⚝

İlim için de ki mâna da)Allah’ın ezel de takdir ettiği şeyleri zamanı gelince yaratması demektir.

…

Kader Allah’ın ilim ve irade sıfatına

Kaza ise Allah’ın kudret ve tekvin(var etme) sıfatına taalluk(ilgili olma, münasebet) eder.

(tabii ki burası yanlış anlaşılmasın Allah’ın her ismi kadere taalluk(ilgili olmak, münasebet)eder, her kader de Allah’ın isimlerinin tecellileri vardır elbet de)

…

Kaderi bir programa benzetirsek, kaza da o şeyin bu programa uygun olarak gerçekleşmesidir.

(şöyle de diyebiliriz bir bilgisayar programı düşünün ve size de o programın içinden istediğinizi seçebilme hakları verilmiş ve bu seçimler de sebeplere bağlanmış ve siz de o programdan bir şeyler seçebilmek için dünya da ki sebepleri kullanarak klavyenin tuşlarına harflerine basarak tercihlerinizi yapıyor ve bir

                         ⚝⚝⚝⚝⚝

Mücadeleye başlamış oluyorsunuz, işte bu tercih mücadelesin de hepinize kolay gelsin, doğru olanı seçin sabredin sebat edin lütfen)

Kâinat da her şey kader ve kazaya bağlanmıştır. Yüce Allah’ın iradesi dışın da hiçbir şey olmaz. Ne zaman öleceğimizi biz bilemeyiz, bunu Allah bilir ve Allah takdir eder. Her şeyi Allah yaratır, İşte biz buna kader diyoruz.

Ölümün gerçekleşmesi ise kazadır. Boyumuzun kısa veya uzun olması, rengimizin beyaz veya siyah olması irademize bağlı olmayan bir kaderdir.

Allah, irademizle ilgili olan kaderi, bizim tercihimizle yürütür. Yani bizi irademizle

Dilediğimiz işi yapmak da serbest bırakmıştır. (Tabi ki bu serbestlik ebedi bir serbestlik değil, sınırlı bir serbestliktir, insana verilen tasarruf etme hakkın da ki sınırlı bir serbestlik gibi, ölüm anın da bir son bulacaktır, bu da demek oluyor ki Allah’ın yarattığı kaderin içerinden

                         ⚝⚝⚝⚝⚝

Doğru hikmetli iyi olanları seçmemiz bize kâr getirecektir). Her hangi bir konu da kendi tercihimizi kullanabiliriz. İnsan, iyi ve güzel şeyler tercih eder dilerse Allah ona hayr(iyilikler) yapma imkânı verir. İnsan, kötü ve çirkin şeyler arzu eder dilerse, insana kötülük yapma imkânı verir. Her ikisinin, her yaptığı tercihin hesabı o tercih eden insan aittir.(bu da demek oluyor ki Allah’ın kader adını verdiği bu yarattığı her bir şeyin içerisinden bizler doğru olanı seçmemiz gerekiyor değil de ya nedir)

Bu münasebetle hiç kimse ‘’Allah benim nasıl hareket edeceğimi bildiği için ben öğle hareket etmeğe mecburum’’ diyemez. Çünkü onun bilmesi bizi bir iş yapmaya ya da yapmamaya zorlamaz.

Örneğin bir astronomi uzmanı yaptığı bir hesap sonucu güneşin tutulacağını önceden bildirse ve zamanı gelince güneş de tutulsa, uzman bunu bildiği için güneş tutuldu denir mi?

İşte bizim yapacağımız işleri Yüce Allah’ın

                         ⚝⚝⚝⚝⚝

Önceden bilmiş olması bunun gibidir. Yani biz kendi irademizle yaptığımız işleri cenab-ı Hak önceden bilip takdir ediyor. Yoksa o bildiği için onları yapmak zorun da kalmıyoruz Aksi takdir de cenab-ı Allah’ın insanlara doğru yolu göstermek için peygamber ve kitaplar göndermesi anlamsız olurdu.( bu ilahi bir sınavın bir cilvesidir ve bu ilahi sınav da Allah’ın sana verdiği cüzzi iradeni doğru kullan. Allah insana bir ilahi sınav gereği tercih etme hakkı kuvveti veriyor, aklını doğru kullan ve kaderden doğru olanı tercih et, tehlikenin varlığı kader olduğu kadar, o tehlikeyi uzaklaştırmanın çabası ve savunması da bir kaderdir, mahkemeye giymek de bir kaderdir, savun kendini!)

İlahi kitabın ifadesiyle: ‘’Haberiniz olsun ki biz

Her şeyi bir kadere göre yarattık’’(İlahi kitap

Kûr’ân’ı kerim de kamer isimli surenin kırk yedinci cümlesindedir bu söz)

Erdemli bir bilgenin dediği gibi, O sanatkârımız

                          ⚝⚝⚝⚝⚝

Olan Allah, Rahman adıyla kâinatı kaderi yaratıyor ve O sanatkârımız olan Allah, yine bu defa Rahim adıyla da bir bakıma demiş oluyor ki o yarattığım kâinatı, o yarattığım kaderi bu Rahim ismimle oku, kurcala onu, tanı, öğren onu, mücadele et demiş gibi anlasak yeridir.

O sanatkârımız olan Allah’ın, insana verdiği cüzzi seçici iradeyle bir bakıma demiş oluyor ki ben Allah olarak bir kader yarattım,, ve sana verdiğim o diğer bir kader olan cüzzi seçici iradenle de seçimlerini tercihlerini gerçekleştir ve bu ilahi imtihan meydanından başarıyla ayrıl ve zamanı gelince gir o ebedi güzel olan ve senin için yaptığım cennetime diye anlasak da hata yapmamış oluruz. Kader ve kaza meselesini de kısaca basit anlaşılır ifadelerle anlattıktan sonra;

Düşünmek kelimesi üzerin de biraz daha konuşalım ve biraz daha düşünmek kelimesiyle raks ederek tamamlayalım bu kitabımızı ve O aziz düşünmek kelimesini biraz kurcalayalım;

                          ⚝⚝⚝⚝⚝

DÜŞÜN! Ve düşünmenin ne olduğunu düşünerek işe başla der Ahmet necip fazıl kısa kürek ve daha başka nice erdemli insanlar da böyle söylerler ve tabii ki onlar bu güzel cümleyi söylemekle yerden göğe kadar haklılardı.

Madem her işimize düşünmekle başlıyoruz, öğleyse düşünmenin ne olduğunu düşünmeye ve kurcalamaya devam edelim bizler. Düşünmeyi bir ekin tarlasına benzetebiliriz mesela, buna da zihin imajı da diye biliriz, o zihin imajı düşüncenin ekim tarlasın da bereketli topraklar olsun mesela, beynimizin içerisini buna benzetebiliriz. İşte o ekim tarlasına benzettiğimiz düşünce zihin topraklarına tohumlar ekmemiz gerekecek ve biz bu tohumlara da harf adını veriyoruz. İşte bu harf adını verdiğimiz tohumları o düşünce zihin tarlasına ekerek güzel meyveler, hoş kokulu sebzeler büyümesi için bir çaba harcayacağız. İşte o meyve olarak, sebze olarak beklediğimiz şeyler de o tohum olarak ektiğimiz

                          ⚝⚝⚝⚝⚝

Harflerin meyveleri olan kelimelerdir. Biz bu kelimeleri o zihin düşünce tarlamız da büyümüş ağaçlardan, dallarından toplayarak, güzel bir meyve sepeti oluşturacağız, o kelime meyveleriyle cümleler oluşturacağız ve sonra da o cümlelerle hoş kokulu konuşmaları, dilimizin tercümanlığıyla beraber insanlığa ikram edeceğiz.

O düşünce tarlası dediğimiz zihin tarlamıza zakkum ekersen elbet de papatya vermeyecektir sana aklın, papatya güzelliğin de cümleler oluşmayacaktır. Zakkum ektiğin yer de zakkum büyüyecektir sen de biliyorsun. Ve bu da demek oluyor ki o düşünce zihin tarlandan güzel şifalı, faydalı kelimeler ile cümleler almak istiyorsan, çirkin zehirleyici kokulara sahip kelime tohumları ekmeyeceksin. Şifalı kelimelerin, şifalı faydalı aziz fikirlerin kelime tohumlarını ekeceksin ki alabilesin o yüksek faydalı fikirleri aklından. Anlatabiliyor muyum?

Veya aklımızı düşüncemizi, zihin imajımızı bir

                         ⚝⚝⚝⚝⚝

Denize veya bir okyanusa benzetebilirsek, işte o deniz de ki balıklar da harfler, mercanlar, yosunlar, denizin o renkli taşlarını da yine harflere, kelimelere benzetebiliriz. O aklımızın düşünce zihin denizine bir deniz insanı ve bir dalgıç gibi dalma işlemini de düşünce çalışmasına benzeterek, düşünce denizine daldığımız her vakit o deniz insanı dediğimiz dalgıç bizlere güzel kelimelerden balıklar tutacak aklımızın içerisinden,, renkli kelimelerden deniz taşları çıkartacak, midyelerden inci değerin de cümleler oluşturarak, insanlara aziz fikirleri kazandırabileceğiz böylece. Düşünce zihin âlemimizi denize benzettiğimiz de, o deniz de en değerli madenler olan cümle balıkları ile o midyeler de ki inciler diyebiliriz bir bakıma. İnsan bir balık adam ve ya bir balık kadındır, o hal de o düşünce denizine açıldığın da şifalı cümle balıkları ile şifalı ve faydalı inci cümleleri tutmak ve çıkarmak gerekiyor o düşünce denizimizden.

                          ⚝⚝⚝⚝⚝

Düşünmek bir bakıma insanın aklın da ki sağlıklı bir yürüyüş halidir. Temiz bol oksijenli ormanlık güvenli bir ülke de sağlıklı bir yürüyüş yapması gibidir düşünmek ile zihin imajı. Ve zaten imaj kelimesinin de hayâl, hayâle gelenler, hayâle gelen görüntüler, imgeler, fikir kurguları, düşünmek, fikir yürütülen bir alan anlamlarına geldiğini de biliyorsunuz. Zihin konusun da, bilincin algılama kısmı anlamına geldiği de söylenmek de.

İmaj, bir bakıma zihin de canlandırılan görüntü, tasvir mânasına gelmektedir. Ve bu arada tasvir kelimesinin lügat mânasını da yazmadan geçemeyeceğim, şöyle ki bir şeyi söz, resim, jestlerle, mimiklerle veya yazı ile veya anlatabilecek bir hal ile anlatmak, evirip çevirmek anlamlarına gelmektedir tasvir kelimesi. Ve bu tasvir kelimesi de o düşünmek dediğimiz aziz kelimeyle içli dışlıdır, beraber düşünmeliyiz onları, ayıramayız birbirlerinden. Düşüncenin

                          ⚝⚝⚝⚝⚝

Diğer bir anlamına da tasavvur diyebiliriz. Tasavvur kelimesinin lügat mânası ise; zihin de canlandırmak, akla hayâle getirmek anlamlarına geldiği kocaman bir gerçektir, öğle değil mi? Düşünmek bir bakıma fikir, yürütmek mânalarına da gelmektedir. Fikir kelimesinin lügat mânasını açıklayacak olursak şöyle ki fikir; bilinenden bilinmeyenlere giderek, o bilinen hikmetli doğrularla, hikmetli bilinen fikirlerle, o bilinmeyenleri bulmak işlemidir. İşte fikir kelimesinin de o düşünmek denen aziz kelimeyle nasıl da içli dışlı beraber oldukları bir gerçek, öğle değil mi? Akıl da ki bir oksijen görevini görmektedir, o düşünmek hikmet felsefe dediğimiz aziz kelimelerden oluşan bu varlık! Akıl da ki soluk alıp vermek işlemini görmektedir o düşünmek hikmet felsefe fikir dediğimiz aziz kelimeler. Oksijensiz insan yaşayamaz biliyorsun ve hikmetli düşünmek; aklımız da bir oksijen işlemini görüyorsa! Ve bu da demek oluyor ki

                           ⚝⚝⚝⚝⚝                      

Bir an önce hikmetli düşünmeyi yapmaya başlasan iyi olacak. Anlatabiliyor muyum?

Düşünce zihin imajımızı, güzel, adaletli, çalışkan bir ülkeye benzetecek olursak eğer, harfler kelimeler o ülke toprakların da neşelerinden her sabah çiçek kokularıyla nefes alıp vererek raks eden, sağlıkla yürüyen, hikmetli bir aksiyon içerisin de koşuşturan ve çeşitli hikmetli faaliyetler, hikmetli işler de bulunan bir aziz cemiyete benzete de biliriz.

…

Düşün! Ve düşünmenin ne olduğunu düşünerek işe başla! Der, Ahmet necip fazıl kısakürek ve daha başka nice erdemli insanlar ve tabii ki onlar bu güzel cümleyi söylemekle yerden göğe kadar haklılardı…

 

İnsanın, oksijene ne kadar çok ihtiyacı varsa, bir o kadar, aklın da hikmete ihtiyacı var. Bir insan için oksijen nasıl bir ab-ı hayatsa, bir o kadar da

                        ⚝⚝⚝⚝⚝               

İnsanın aklı için hikmet de ab-ı hayattır.

Oksijensiz insan yaşayamayacağına göre ve bu da demek oluyor ki akıl da, hikmet olmayınca bir ölü ve bir çürümüş kabuk…                   

 

 

 

                                   ⚝⚝⚝

 

 

‘’Olmak ya da olmamak’’(Wıllıam shakespeare) ‘’Anlamak ya da anlamamak’’(Nafiz coşkun)

İşte bütün mesele bu iki cümlenin birleşimin de!

                           

                                                           Hoşça kalın…

 

 

                                   ⚝⚝⚝

 

 

 

 

 

 

 

Yazar, şair Nafiz coşkunun, yayınlanan diğer kitapları:

...

1: Kelebek mevsimi ve saklambaçlar şehri…

2: Elma kokuları ve yağmur zamanı…

3: Azap yağmurları…

4: Sevgili nâna ve mektupları…

5: Papatya mevsimi…

6: Gece yürüyüşü…

7: Sevgili tutya ve mektuplar…

8: Sürgün şehir…

9: Su kavmi ve Ruhûl Kudüs...

10: Şafak gemisi…

11: Gemileri yaktım Aşk ülkesinde…

12: Sürgün çocuklar…

13: Siyah incir ve mavi kelebek…

14: Sofia filo ve mektuplar…

15: İstanbul da sanat ve aşk…

16: Afili yalnızlıklar şehri…

17: Şairler anarşist olurmuş…

18: Sular kesti kılıçları…             

19: Kafa kâğıdı…        

20: Hikmet ve felsefe…

21: Olmak ya da olmamak…

22: Papirüsler…

23: Meleklerin şehri…

24: İstanbul’un kanatları altın da…

25: Kırmızı yağmurlar…

26: Sobe, körebe ve saklambaç…

27: Bakır cezve…

28: Kaldırımda demlenen fikir…

29: Senfoni gülüşü…

30: Sevgiliye senfoni ve aforizmalar.

31: Ölümsüzlük senfonisi ve Felsefik yazılar.

32: Felsefe ile şiirin buluşması.

33: Çirkin kral ve fikir yazıları.

34: Ölü şairler mezarlığı.

35: Cennetin çocukları.

36: Şairler kenti ve aforizmalar.

37: Kelebekler şehri ve Felsefik notlar

38: Tutsak melekler ve fikir yazıları…

39: Şair korsanlar ve aforizmalar… 

40: Şehrin azizleri ve Felsefik yazılar…

41: Sofia filo ve aforizmalar…                            

42: Faili meçhul sevdalar ve aforizmalar…

43: Kırmızı balık ve aforizmalar…

44: İhbarlanmış aşklar ve Felsefik notlar…

45: Kılıçlar ve kalemler…

46: Pur si muove ve aforizmalar…

47: Şairlerin ölüm dansı ve aforizmalar…

48: Düşmanlar ve sevgililer…

49: Soprano ve kanlı sözler…

50: Kurşun askerler ve aforizmalar…

51: Ölüm öpücüğü ve aforizmalar…

52:Kale düştü ve felsefik yazılar…

53:Şairin kurşun kalemi ve aforizmalar…

54: Şairin seyir defteri ve aforizmalar…

55: Kartal yuvası ve aforizmalar…

56: Kelimelerle dans ve aforizmalar…

57: Yalnızlık senfonisi ve aforizmalar…

58: Aksiyon ve aforizmalar…

59: Aşk yasası, Aşk diyalektiği…

60: Sinekler lordu ve aforizmalar…

61: Kod-adı şair ve aforizmalar…

62: Su akar yatağını bulur…

63: insan ilişkileri ve aforizmalar… (karma)

64: Sokrates’in intikamı ve aforizmalar…

65: Cehennem melekleri ve aforizmalar…

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Aziz fikirleriyle şairler yaktı gemilerini sahillerin de denizin.

…

O erdemli bilge şair der ki

Aziz bir fikir şiirinden                    

Hikmeti,

Tefekkürü çıkaramaz, soyamazsın!

Şiirlerini;

Aziz fikirlerle mimarileştirerek,

Kendi iradesini de

O aziz sanatkârımız olan Allah’ın iradesine itaat ettiren şair ise; azizleşmiştir, dedi o bilge şair!

Ve o erdemli bilge şair sözlerine şöyle devam etti ve dedi ki

Allah’ın benden ne istediğini anladım

Eğer ki insanlar da Allah’ın kendilerinden ne istediğini anlamış olsalardı; bu kadar silik olmayacaklardı!

Gardımı aldım, dev zannedilen cücelerle boğuştum ve öğle bir hayata da çattım ki

Güç yetiremiyor ben de ki bu sıklet, İmdat istedim,

Gemiler batırdım yakarak denizlerin sahilin de kıyıların da düşman ülkelerin! Dudakların da sevgilimin kelimeleriyle gemiler batırdım!

( Nafiz coşkun)

 

Kardan adamlar ile buzdan kalpleri.

…

Kardan adamlar bile eridiler Aşk kelimelerimle

Fakat buzdan bir denize dönmüş o bazı şehirlerin insanlarının erirler mi buzları

Sevgilim! Çözülür mü o nefret buzulları, cehalet, hikmetsizlik buzulları çözülür mü insanlardan

Ve inan ki pinokyoyu aratır oldular insanlar artık!

O bazı şehirlerin

Karlarına yetişir de soluklarım eritebilmeye

Peki ya o buzdan şehirlerin kalplerini eritmeğe yetişir mi nefesim de ki Aşk! Soluğum da ki kuvvet taşımaya yetmiyor o Aşk’ı belki de

Soluk mu dayanır buna, yoksa yürek mi?

Ilık nefesini yaklaştır üzerime de sevgilim

Yaklaştır güzel soluklarını, kelimelerini üzerime de sevgilim;

O buzdan şehirleri eriten soluklarını!

Nasıl ki hikmetli bir inkılâbı;

Güzel, erdemli bir kadın ile erdemli bir şair yapabiliyorsa mâdem

O şehirlerin o buz denizlerini de senin o dudakların da ki Aşk ile eritebileyim…

( Nafiz coşkun)

Aziz sanatkâr ve aziz lider kimdir.

…

O erdemli bilge şair dedi ki tiyatro ile sanatkâr halka ayna tutuyorlar

Kelimelerin ve harekâtların usta mimarlarıdır onlar

Cemiyeti; sanatla, fikirle, aksiyonla yoğuran ustalardır onlar

Ve bu sebeple de; temiz bir suyu iyi bir sanat pınarından, iyi bir sanat üstadından içmeli!

Aziz sanatkâr; hikmetli bir eylem insanıdır, hem hikmetli sözden eyleme ve hem de hikmetli eylemden söze gidebilir

İyi bir sanatkâr; başıboş lafların şövalyesi değildir

İyi bir sanatkâr;  hikmetli bir aksiyonun ve doğru bir mânanın hem şövalyesi ve hem de süvarisi olabilmeli

Erdemli bir şair ile erdemli bir sanatkâr; aynı harfin mürekkebidirler!

Ve işte bu aziz sanatkârlar;

Ülkelerini kurtarıp felaha çıkartacak bir lider ‘’beklemek’’ yerine

O aziz lideri yetiştirmek için çalışır!

Ve bir de o yetiştirmek istediği lidere

O liderin hikmetli emirlerini

Hikmetli bir çalışmayla yerine getirecek, hikmetli aksiyon insanları da eğitebilmeli!

(Nafiz coşkun)